Chowacz brukwiaczek w rzepaku – charakterystyka i zwalczanie
Chowacz brukwiaczek to jeden z najgroźniejszych szkodników rzepaku ozimego, który może znacząco obniżyć plon. Larwy rozwijające się wewnątrz łodyg powodują największe straty, dlatego liczy się szybka reakcja. O skutecznej ochronie decyduje szybki monitoring i zabieg wykonany przed składaniem jaj.
Chowacz brukwiaczek – co warto wiedzieć?
- Chowacz brukwiaczek w rzepaku nalatuje najczęściej w marcu, a w ciepłych sezonach już w lutym.
- Aktywność wzrasta, gdy gleba na głębokości ok. 10 cm osiąga 5–7°C, a temperatura powietrza wynosi 10–12°C.
- Próg szkodliwości to 10 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni lub 2–4 chrząszcze na 25 roślinach.
- Zwalczanie chowacza brukwiaczka w rzepaku wykonuj po przekroczeniu progu, przed składaniem jaj.
- Do ochrony stosuje się m.in. acetamipryd, gamma-cyhalotrynę, deltametrynę, tau-fluwalinat, flupyradifuron, lambda-cyhalotrynę lub etofenproks.
Jak wygląda i czym charakteryzuje się chowacz brukwiaczek?
Chowacz brukwiaczek (Ceutorhynchus napi) należy do rodziny ryjkowcowatych i jest największym przedstawicielem tej grupy. Dorosły chrząszcz osiąga 3,2–4 mm długości, ma szare ciało i charakterystyczny ryjek wygięty ku dołowi. Larwa jest beznoga, żółtobiała i dorasta do około 7 mm.
W praktyce polowej większe znaczenie niż wygląd ma moment nalotu. Chowacz brukwiaczek w rzepaku pojawia się bardzo wcześnie, często gdy plantacja dopiero rusza po zimie. Spóźniona reakcja utrudnia ochronę, ponieważ larwy szybko rozwijają się wewnątrz pędów.
Cechy rozpoznawcze dorosłego chrząszcza
Dorosły osobnik jest szarawy, ma krótkie owłosienie i typowy ryjek. W porównaniu z innymi chowaczami wyróżnia się większym rozmiarem.
| Cecha | Chowacz brukwiaczek |
| Długość chrząszcza | ok. 3,2-4 mm |
|---|---|
| Barwa | szara, stalowoszara |
| Ryjek | cienki, wygięty ku dołowi |
| Larwa | beznoga, żółtobiała |
| Liczba pokoleń | jedno w roku |
| Główna szkodliwość | larwy żerujące w łodygach |
Cykl rozwojowy szkodnika w uprawie rzepaku
Chrząszcze zimują w glebie na głębokości 5–10 cm, najczęściej na polach po roślinach kapustowatych. Wiosną nalatują na plantacje rzepaku i po krótkim żerze samice składają jaja do pędów.
Larwy wylęgają się po 7–14 dniach i żerują wewnątrz łodyg przez około 40 dni. Następnie opuszczają roślinę i przepoczwarczają się w glebie. Nowe chrząszcze pojawiają się pod koniec czerwca i w lipcu, ale główną aktywność przejawiają dopiero w kolejnym roku.
Ciekawostka!
Chowacz brukwiaczek jest gatunkiem jednopokoleniowym (monowoltinowym), jednak jego szkody mogą być widoczne przez cały sezon. Objawy często ujawniają się dopiero w okresie intensywnego wzrostu rzepaku.
Dlaczego chowacz brukwiaczek w rzepaku stanowi tak duże zagrożenie?
Chowacz brukwiaczek atakuje rzepak w momencie wiosennego startu, gdy rośliny budują potencjał plonowania. Uszkodzona łodyga gorzej przewodzi wodę i składniki pokarmowe, przez co roślina słabiej znosi stres.
Pierwsze objawy to drobne nakłucia na łodydze. Początkowo mają śluzowatą otoczkę, później pojawia się białe obrzeże. Wraz ze wzrostem pędu miejsca uszkodzeń wydłużają się i tworzą cienkie rynienki.
Uszkodzenia łodyg powodowane przez larwy
Larwy żerują wewnątrz pędów, drążąc korytarze i osłabiając tkanki. W efekcie rośliny wyginają się w kształcie litery „S”, pękają i wcześniej dojrzewają.
Największe szkody występują w warunkach stresowych, takich jak sucha lub chłodna wiosna oraz słabszy rozwój roślin po zimie. Większe ryzyko dotyczy także plantacji z uszkodzeniami po przymrozkach lub nadmiernym nawożeniem azotem.
Zwiększona podatność roślin na wyleganie i choroby
Uszkodzenia mechaniczne stanowią miejsce wnikania patogenów, w tym sprawców suchej zgnilizny kapustnych, zgnilizny twardzikowej i szarej pleśni.
Osłabione pędy łatwiej ulegają uszkodzeniom po deszczu, wietrze lub przymrozkach. W skrajnych przypadkach rośliny wylegają, a łuszczyny dojrzewają nierównomiernie, co utrudnia zbiór i zwiększa straty nasion.
Dowiedz się więcej: Sucha zgnilizna kapustnych na rzepaku - jak ją zwalczyć?
Kiedy i jak monitorować nalot szkodnika na plantację?
Monitoring rozpocznij bardzo wcześnie. W ciepłych sezonach pierwsze kontrole warto prowadzić już od połowy lutego. Nie czekaj na widoczne uszkodzenia, bo wtedy samice mogą być już po złożeniu jaj.
Wykorzystanie żółtych naczyń do obserwacji
Najprostszą metodą są żółte naczynia. Ustaw je na plantacji rzepaku, najlepiej co najmniej 20 m od brzegu pola. Umieść je na wysokości wierzchołków roślin i podnoś wraz ze wzrostem łanu. Naczynie wypełnij wodą z dodatkiem kilku kropel detergentu.
Pułapki kontroluj codziennie lub co 2–3 dni i zapisuj wyniki.
Temperatura gleby a aktywność chrząszczy
Nalot rozpoczyna się, gdy temperatura gleby na głębokości około 10 cm osiąga 5–7°C, a temperatura powietrza wynosi 10–12°C.
Zbyt późny zabieg nie ograniczy populacji, ponieważ larwy rozwijają się już wewnątrz pędów.
Ważne!
Żółte naczynia najlepiej sygnalizują początek nalotu. Po wejściu owadów w łan pułapki mogą wskazywać niższą presję niż ta obserwowana bezpośrednio na roślinach.
Ocena szkodliwości po kwitnieniu rzepaku
Po zakończeniu nalotu warto ocenić rzeczywisty poziom uszkodzeń na plantacji.
Ocena powinna być wykonana około 10 dni po zakończeniu kwitnienia (BBCH 69).
Na plantacji analizuj rośliny w różnych punktach pola. W każdym miejscu oceniaj po 10 roślin, łącznie 100–150 sztuk, w zależności od powierzchni.
Na polach powyżej 2 ha zwiększ liczbę punktów kontrolnych o 2 na każdy kolejny hektar. Rośliny sprawdzaj pod kątem deformacji łodyg, pęknięć oraz śladów żerowania larw w rdzeniu.
Na podstawie obserwacji określ procent roślin uszkodzonych przez chowacz brukwiaczek.
Jak przeprowadzić skuteczne zwalczanie chowacza brukwiaczka w rzepaku?
Zwalczanie chowacza brukwiaczka w rzepaku opiera się na precyzyjnym terminie zabiegu – wykonaj go po przekroczeniu progu szkodliwości, ale przed składaniem jaj.
Po złożeniu jaj skuteczność ochrony gwałtownie spada, ponieważ larwy rozwijają się wewnątrz pędów, powodując deformacje i pęknięcia – to typowe objawy, jakie wywołuje chowacz brukwiaczek. Zwalczanie nie oznacza automatycznego oprysku w konkretnym dniu kalendarza. Liczy się realny nalot, temperatura, liczba odłowionych chrząszczy i faza rozwoju plantacji.
Termin wykonania zabiegu insektycydowego
Najlepszy termin to początek nalotu dorosłych chrząszczy. Zabieg wykonaj przy sprzyjającej pogodzie i bez ryzyka zmycia cieczy roboczej. Zwróć uwagę na temperaturę działania wybranego preparatu.
Pyretroidy działają najlepiej w niższych lub umiarkowanych temperaturach. Przy cieplejszej pogodzie rozważ inne rozwiązania lub mieszaniny dopuszczone w etykiecie.
Po zabiegu kontynuuj monitoring, ponieważ naloty mogą się wydłużać.
Dobór odpowiednich środków ochrony roślin
Dobieraj preparat po substancji czynnej.
W aktualnych zaleceniach na chowacze w rzepaku stosuje się m.in.:
- acetamipryd,
- lambda-cyhalotrynę,
- deltametrynę,
- cypermetrynę,
- tau-fluwalinat,
- gamma-cyhalotrynę,
- flupyradifuron,
- etofenproks.
Skuteczne środki na chowacze często stosowane przez rolników to: Mospilan 20 SP, Inazuma 130 WG, Karate Zeon 050 CS, Decis Mega 50 EW oraz Mavrik Vita 240 EW.
-
-
-
-
-
-
-
Decis Expert 100EC BayerJuż od 77,00 zł
Stany magazynowe znajdują się poniżej Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 289,00 złNajniższa cena: 289,00 zł Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 289,00 zł -
-
-
-
-
Samo stosowanie preparatów nie wystarczy. Duże znaczenie ma profilaktyka. Dbaj o płodozmian, niszcz resztki pożniwne i ograniczaj chwasty kapustowate. Tak zmniejszasz presję szkodnika w kolejnych sezonach.
Chowacz brukwiaczek w rzepaku – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Przy jakiej temperaturze chowacz brukwiaczek zaczyna nalot na plantację?
➝ Nalot rozpoczyna się, gdy temperatura gleby na głębokości ok. 10 cm osiąga 5–7°C, a temperatura powietrza wynosi 10–12°C.
Jak odróżnić chowacza brukwiaczka od chowacza czterozębnego?
➝ Brukwiaczek jest większy i powoduje charakterystyczne esowate wygięcia łodyg. Przy chowaczu czterozębnym pęd zwykle pozostaje prostszy.
Kiedy należy wystawić żółte naczynia do monitoringu szkodnika?
➝ Bardzo wcześnie – często już od lutego. W ciepłych sezonach monitoring warto rozpocząć nawet pod koniec stycznia.
Jaki jest próg szkodliwości decydujący o wykonaniu zabiegu chemicznego?
➝ Próg wynosi 10 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni lub 2–4 chrząszcze na 25 roślinach.
Czy pęknięcia łodyg rzepaku są bezpośrednim skutkiem żerowania brukwiaczka?
➝ Tak, mogą nim być. Larwy uszkadzają wnętrze łodygi, a rosnący pęd wygina się, pęka i traci odporność mechaniczną. Później wiatr, deszcz lub przymrozki tylko nasilają widoczne uszkodzenia.
Źródła i więcej informacji:
- Platforma Sygnalizacji Agrofagów, Chowacz brukwiaczek (Ceutorhynchus napi), dostęp online: https://www.agrofagi.com.pl/plik,1125,chowacz-brukwiaczek.pdf [dostęp: 05-05-2026]
- Sumi Agro Poland, Chowacz brukwiaczek – charakterystyka i zwalczanie, dostęp online: https://katalogsumiagro.pl/szkodniki/chowacz-brukwiaczek/ [dostęp: 05-05-2026]
- Agriport, Chowacz brukwiaczek – postrach upraw rzepaku, dostęp online: https://agriport.pl/blog/uprawa-roslin/chowacz-brukwiaczek-postrach-upraw-rzepaku [dostęp: 05-05-2026]
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wyszukiwarka środków ochrony roślin – zastosowanie, dostęp online: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie [dostęp: 05-05-2026]
