Uprawa słonecznika – co trzeba wiedzieć?

Uprawa słonecznika – co trzeba wiedzieć?

W ostatnim czasie uprawa słonecznika staje się coraz bardziej popularna. Wynika to z ocieplenia ziemi, które stworzyło dogodne warunki do uprawy tej rośliny w Polsce. Coraz częściej pojawia się więc pytanie jak uprawiać słonecznik i czy się to opłaca.

Uprawa słonecznika – co warto wiedzieć?

• W Polsce uprawiany jest głównie słonecznik zwyczajny na ziarno olejowe.
• O powodzeniu plantacji decydują stanowisko, termin siewu słonecznika i obsada roślin.
• Najlepsza gleba dla słonecznika to klasa co najmniej IVa, zasobne w próchnicę, o pH 6,0-7,2.
• Normy wysiewu słonecznika to około 75 tys. nasion/ha, na głębokość 3–5 cm, w rozstawie rzędów 50–60 cm i odległości 22–27 cm w rzędzie.
• Nawożenie słonecznika opiera się na bilansie azotu i potasu.
• Słonecznik zbiera się w fazie dojrzałości zbiorczej, zwykle we wrześniu.

Spis treści:

• Charakterystyka słonecznika i kierunki produkcji
• Jak uprawiać słonecznik? Warunki klimatyczne i wodne
• Wymagania glebowe i płodozmian – gdzie (nie) siać słonecznika?
• Termin i gęstość siewu – jak nie "przagęścić" plantacji?
• Jak przygotować pole pod słonecznik?
• Nawożenie słonecznika – Azot (N), Potas (K) i niezbędny fosfor
• Ochrona przed szkodnikami słonecznika
• Zbiór i desykacja – kiedy wjechać kombajnem?
• Uprawa słonecznika – dopłaty są możliwe?
• Czy uprawa słonecznika jest opłacalna?
• FAQ

Znanych gatunków słonecznika jest 70, ale najpopularniejszy z nich to słonecznik zwyczajny – roślina jednoroczna o wydłużonym okresie wegetacji. Jak sama nazwa wskazuje, kwiaty tych roślin zawsze zwrócone są ku słońcu.

W Polsce dużym uznaniem cieszy się właśnie uprawa słonecznika na kwiaty, stosowana jako zielonka lub zielony nawóz w poplonach, jednakże w ostatnich latach w naszym kraju coraz popularniejsza staje się uprawa słonecznika na ziarno, z przeznaczeniem na olej, zwłaszcza na Opolszczyźnie i na Dolnym Śląsku. Nic w tym dziwnego – uprawa słonecznika opłacalność ma dużą i jest o wiele łatwiejsza w uprawie niż rzepak.

Ciekawostka!

Według danych FAOSTAT produkcja nasion słonecznika w Polsce wyniosła około 61,9 tys. ton w 2022 roku.  To o 89,4% więcej niż w roku poprzednim*.

Największe znaczenie gospodarcze ma słonecznik oleisty, z którego nasion pozyskuje się olej o wysokiej wartości użytkowej. Odmiany słonecznika do uprawy różnią się długością okresu wegetacji, tolerancją na niedobory wody oraz odpornością na choroby.

Przy wyborze materiału siewnego uwzględnia się przede wszystkim wczesność odmiany oraz stabilność plonowania, a także dopasowanie do lokalnych warunków glebowo-klimatycznych. Najczęściej wybierane są odmiany wczesne i średniowczesne, które pozwalają na bezpieczny zbiór przed pogorszeniem warunków pogodowych.

Zasoby wodne należą do głównych czynników ograniczających wzrost i plonowanie słonecznika, jednak roślina ta wykazuje dobrą tolerancję na okresowe niedobory opadów. Wynika to z głębokiego systemu korzeniowego oraz budowy łodyg i liści, które ograniczają straty wody.

Wraz z postępującymi zmianami klimatu warunki do uprawy słonecznika ulegają poprawie w coraz większej części kraju. Obecnie najkorzystniejsze warunki występują w Małopolsce, na Dolnym Śląsku oraz w południowych rejonach Ziemi Lubuskiej i Wielkopolski, gdzie połączenie temperatury i dostępności wody sprzyja stabilnemu plonowaniu.

Słonecznik może rosnąć nie tylko na glebach czarnych i czarnoziemiach, ale także na glebach brunatnych oraz na piaskach gliniastych. Najniższa zalecana klasa bonitacyjna to IVa. Roślina najlepiej plonuje na stanowiskach o dobrej strukturze, przewiewnych i zdolnych do zatrzymywania wody.

Do uprawy słonecznika nie nadają się gleby kwaśne, na których siewki rozwijają się wolno lub obumierają, a także gleby piaszczyste i suche. Niekorzystne są również gleby podmokłe, wilgotne i łuszczące się gliny oraz ciężkie gliny i iły, wolno nagrzewające się wiosną.

Gleba z dużą zawartością wapnia sprzyja wykształcaniu drobnych nasion o obniżonej zawartości tłuszczu. Najlepsza gleba dla słonecznika to ta o odczynie obojętnym.

Słonecznik nie ma dużych wymagań przedplonowych. Dobrze udaje się po roślinach okopowych nawożonych obornikiem, roślinach strączkowych oraz ich mieszankach z trawami, a także po zbożach, takich jak jęczmień i pszenica.

Ważne!

Słonecznik nie powinien być uprawiany na tym samym polu częściej niż raz na cztery lata, ponieważ sprzyja to nagromadzeniu patogenów glebowych. Zarodniki grzybów mogą utrzymywać się w glebie na samosiewach i chwastach, zwiększając ryzyko porażenia kolejnych upraw.

W warunkach uproszczonego płodozmianu oraz coraz częstszych niedoborów wody słonecznik stanowi tańszą i bardziej odporną alternatywę. Może zastąpić rzepak lub być wprowadzona zamiast kukurydzy czy łubinu.

Uprawa słonecznika po rzepaku znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia zgnilizny twardzikowej. Obie rośliny są żywicielami tego samego patogenu, a jego przetrwalniki mogą utrzymywać się w glebie przez kilka lat w postaci inokulum. Takie następstwo roślin sprzyja porażeniu plantacji, prowadzi do strat plonu i pogorszenia zdrowotności łanu.

Nasiona słonecznika wysiewa się metodą punktową, polegającą na umieszczaniu pojedynczych nasion w regularnym rzędzie. Normy wysiewu słonecznika są ściśle powiązane z rozstawą i docelową obsadą roślin. Rozstaw rzędów powinien wynosić 50–60 cm, natomiast odległość między nasionami w rzędzie 22–27 cm, w zależności od przyjętej obsady. Nasiona umieszcza się zazwyczaj na głębokości 3–7 cm, przy czym głębokość siewu należy dostosować do warunków glebowych oraz zaleceń producenta materiału siewnego.

W warunkach klimatycznych Polski właściwy termin siewu słonecznika przypada najczęściej na połowę kwietnia. Przy chłodniejszej wiośnie siew można wykonać pod koniec kwietnia lub na początku maja, po odpowiednim ogrzaniu gleby.

Sposób uprawy roli przed siewem słonecznika zależy również od gatunku rośliny przed siewem płodozmianu.

Po wczesnym rozpoczęciu upraw poprzedzających, np. zbóż, od razu po ich zbiorze przeprowadza się uprawę ścierniska, głębokość sadzenia (6-9 cm) określa ilość resztek pożniwnych. Zabiegi te mają również na celu zwalczanie chwastów i utrzymanie wilgotności gleby oraz ułatwienie orki przedzimowej.

Orkę wykonuje się zwykle zimą na głębokości 22-25 cm. Wiosną wykonywany jest jeden z trzech zalecanych zabiegów agrotechnicznych – bronowanie, uprawa agregatami lub włókowanie.

Tak jak już wspominano na początku artykułu, słonecznik dobrze znosi suszę. Jednak uprawę powinno się przeprowadzać w taki sposób, aby zatrzymywać jak najwięcej wilgoci w glebie. W ten sposób roślina będzie zabezpieczona przed okresowymi niedoborami opadów, co jest szczególnie ważne późną wiosną i wczesnym latem, kiedy potrzeby wodne słonecznika są największe.

Magazynowaniu wody sprzyja utrzymywanie gleby w dobrej strukturze i wysokiej zawartości próchnicy, jak również ograniczenie uprawy do koniecznych zabiegów oraz terminowe ich przeprowadzanie. Nie oznacza to oczywiście, że rolnicy nie rezygnują z praktyk rolniczych (nawożenie, ochrona fungicydowa czy ochrona przed chwastami), ale ograniczają je do minimum.

Najczęściej stosowanymi nawozami w uprawie słonecznika są azot i fosfor – dwa składniki mające istotny wpływ na skład ziarna. Słoneczniki mają wysokie wymagania odżywcze, dlatego prawidłowe nawożenie ma duże znaczenie dla wielkości plonu.

Słoneczniki wykazują duże zapotrzebowanie na azot. Niedobór tego pierwiastka prowadzi do upośledzenia wzrostu oraz rozwoju liści i nasion. Rośliny uprawiane w warunkach niedoboru azotu charakteryzują się niższą odpornością na mączniaka prawdziwego i inne grzybowe choroby słonecznika oraz ograniczeniem ogólnej biomasy.

Kolejnym ważnym składnikiem jest fosfor, którego niedobór zmniejsza efektywność wykorzystania azotu oraz ogranicza proces fotosyntezy. W konsekwencji prowadzi to do obniżenia zawartości białka i chlorofilu w liściach.

Istotnym pierwiastkiem jest również potas. Jego niedobór powoduje nadmierną elastyczność i osłabienie łodyg, co może prowadzić do strat plonu podczas zbioru kombajnem. Słonecznik jest rośliną wyraźnie potasolubną.

Do wytworzenia 1 tony niełupek oraz odpowiedniej ilości łodyg i liści słonecznik pobiera znaczne ilości składników mineralnych:

• 60–80 kg N/ha,
• 60 kg P₂O₅/ha,
• 120–180 kg K₂O/ha.

W Metodyce integrowanej ochrony słonecznika podano również szczegółowe dane dotyczące pobierania składników na uzyskanie plonu 1 t/ha:

Azot należy dostarczać przy siewie, najlepiej w postaci saletry amonowej. Przy orce zaleca się również stosowanie nawozów wieloskładnikowych, szczególnie na glebach o niskiej zawartości potasu.

Ważne!

Nie należy przekraczać dawek azotu, ponieważ jego nadmiar powoduje opóźnienie dojrzewania koszyczków i pędów oraz obniżenie tolerancji roślin. Przy niedoborze potasu łodygi tracą jędrność i stają się kruche, co zwiększa ryzyko strat podczas zbioru.

Ze względu na ochronę przed szkodnikami słonecznika, w tym ptakami i zwierzyną łowną, plantacje należy lokalizować z dala od lasów, zadrzewień, krzewów i zabudowań.

Namałych plantacjach presja ptaków może istotnie obniżyć opłacalność uprawy, dlatego słonecznik lepiej sprawdza się w średnich i dużych gospodarstwach, na areałach co najmniej 5 ha.

Zbiór słonecznika przeprowadza się w fazie dojrzałości zbiorczej, gdy koszyczki są suche, a nasiona twarde i dobrze wykształcone. W warunkach Polski termin zbioru przypada zazwyczaj we wrześniu, a w chłodniejszych sezonach może się przesunąć na początek października.

Opóźnianie zbioru zwiększa ryzyko osypywania nasion, porażenia chorobami oraz strat powodowanych przez ptaki. Przy nierównomiernym dojrzewaniu łanu lub silnym zachwaszczeniu wtórnym stosuje się desykację, która ułatwia zbiór i ogranicza straty, pod warunkiem przestrzegania aktualnych przepisów.

Powierzchnia uprawy słonecznika w Polsce stopniowo rośnie, jednak uprawa ta nie jest objęta odrębną, dedykowaną dopłatą bezpośrednią. Może natomiast kwalifikować się do płatności podstawowych w ramach WPR 2023–2027, na zasadach ogólnych, takich jak płatność podstawowa, płatność redystrybucyjna czy wsparcie dla młodych rolników. Dodatkowe formy wsparcia są możliwe przy realizacji ekoschematów, programów rolno-środowiskowych, w produkcji ekologicznej oraz na obszarach ONW.

1 kwietnia 2025 r. słonecznik został włączony do Funduszu Promocji Roślin Oleistych. Oznacza to objęcie tej uprawy mechanizmem składek branżowych oraz możliwość finansowania działań promocyjnych i rozwojowych dotyczących słonecznika i jego przetworów. Fundusz nie stanowi bezpośredniej dopłaty do uprawy, lecz narzędzie wspierające rozwój rynku roślin oleistych.

Uprawa słonecznika coraz lepiej wpisuje się w realia polskiego rolnictwa, zwłaszcza w gospodarstwach narażonych na okresowe niedobory wody. Niższe koszty produkcji w porównaniu z rzepakiem oraz mniejsze wymagania pokarmowe sprawiają, że uprawa ta pozostaje rentowna także bez dedykowanych dopłat.

Stabilność plonowania w latach suchych oraz stopniowa poprawa wyników z roku na rok pozwalają uzyskać dodatni efekt ekonomiczny.

Przy właściwym doborze stanowiska, zachowaniu zasad płodozmianu i optymalnych norm wysiewu słonecznik stanowi uzasadnioną alternatywę w strukturze zasiewów. Jeśli zdecydujesz się na założenie plantacji, w ofercie Sklepfarmera.pl znajdziesz nasiona słonecznika oraz środki wspierające prowadzenie plantacji.

1. 

   

   Słonecznik Sophia CL HO 150 tyś C1 Saaten Union

   988,63 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
2. 

   

   Słonecznik Suvex SU 150 tyś C1 KWS

   941,51 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
3. 

   

   Słonecznik Arnetes SU 150 tyś C1 KWS

   941,51 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
4. 

   

   Słonecznik RGT Wolf 150 tyś C1 RAGT

   902,12 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
5. 

   

   Słonecznik Interstellar SU 150 tyś C1 RAGT

   1 029,18 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
6. 

   

   Słonecznik Mas 850B 150 tyś C1 Maisadour

   1 213,41 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
7. 

   

   Słonecznik Driver CL 150 tyś C1 Saaten Union

   977,89 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
8. 

   

   Słonecznik LG 54.78 150 tyś C1 Limagrain

   1 029,11 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
9. 

   

   Słonecznik Mas 804.G 150 tyś C1 Maisadur

   1 213,41 zł

   Towar na zamówienie
   Zadzwoń: 609 778 819

   Produkt niedostępny

   Dodaj do listy życzeń Porównaj
10. 

    

    Słonecznik SU Australia 150 tyś C1 Saaten Union

    902,66 zł

    Towar na zamówienie
    Zadzwoń: 609 778 819

    Produkt niedostępny

    Dodaj do listy życzeń Porównaj
11. 

    

    Słonecznik Alexa SU 150 tyś C1 Saaten Union

    988,63 zł

    Towar na zamówienie
    Zadzwoń: 609 778 819

    Produkt niedostępny

    Dodaj do listy życzeń Porównaj
12. 

    

    Słonecznik MAS 83.SU 150tyś C1 Maisadour

    1 213,41 zł

    Towar na zamówienie
    Zadzwoń: 609 778 819

    Produkt niedostępny

    Dodaj do listy życzeń Porównaj
13. 

    

    Słonecznik MAS 81.K 150tyś C1 Maisadour

    1 213,41 zł

    Towar na zamówienie
    Zadzwoń: 609 778 819

    Produkt niedostępny

    Dodaj do listy życzeń Porównaj
14. 

    

    Słonecznik LG 53.77 150 tyś C1 Limagrain

    1 004,46 zł

    Towar na zamówienie
    Zadzwoń: 609 778 819

    Produkt niedostępny

    Dodaj do listy życzeń Porównaj

➝ Można, jednak ryzyko niskiego plonu jest wysokie. Najlepsze wyniki uzyskuje się na glebach co najmniej IVa.

➝ Zalecana dawka to 60–80 kg N/ha, stosowana przedsiewnie lub startowo.

➝ Zazwyczaj we wrześniu, w fazie dojrzałości zbiorczej.

➝ Stosuje się selektywne herbicydy powschodowe, dobrane do technologii uprawy, np. Pulsar 40 Basf.

Źródła i więcej informacji:

• Dane z Helgilibrary, dostęp online: https://www.helgilibrary.com/indicators/sunflower-seed-production/poland [odczyt: 05.02.2026].
• Metodyka Integrowanej Produkcji Słonecznika, PIORiN, 2024, dostęp online: https://www.gov.pl/web/piorin/metodyki-ip [odczyt: 05.02.2026]