Biologiczna ochrona korzeni roślin przed chorobami odglebowymi
Ostatnia aktualizacja artykułu: 06.07.2026
Zdrowy rozwój korzeni roślin to podstawa prawidłowego wzrostu i dobrej jakości plonów, zarówno w uprawach warzywniczych, ozdobnych, jak i polowych. Jednym z zagrożeń dla systemu korzeniowego oraz podstawy pędu jest zgnilizna twardzikowa. W nowoczesnej, zwłaszcza integrowanej ochronie upraw coraz większe znaczenie mają biologiczne metody ochrony roślin, które wspierają ograniczanie presji chorób przy mniejszym udziale chemicznych środków ochrony roślin.
Biologiczne ochrony korzeni roślin – co warto wiedzieć?
- Biologiczna ochrona korzeni wykorzystuje organizmy pożyteczne do ograniczania patogenów i szkodników związanych z glebą, podłożem lub strefą korzeniową.
- To element integrowanej ochrony roślin, który uzupełnia profilaktykę, zmianowanie, monitoring, agrotechnikę i racjonalne stosowanie środków chemicznych.
- Choroby odglebowe mogą rozwijać się z patogenów pozostających w glebie i resztkach roślinnych, dlatego ważne jest ograniczanie źródeł infekcji już na poziomie stanowiska.
- Zgnilizna twardzikowa tworzy sklerocja, czyli struktury przetrwalnikowe mogące długo zalegać w glebie i zagrażać kolejnym uprawom.
- Contans WG zawiera grzyb Coniothyrium minitans, który działa na sklerocja grzybów z rodzaju Sclerotinia i może wspierać biologiczne ograniczanie źródła infekcji.
Spis treści:
- Biologiczne metody ochrony roślin – czyli jakie?
- Jak stosować preparaty mikrobiologiczne?
- Biologiczne metody ochrony a integrowana produkcja roślin
- Zgnilizna twardzikowa – groźna choroba wielu upraw
- Contans WG w biologicznej ochronie przed zgnilizną twardzikową
- Biologiczna ochrona korzeni jako element strategii uprawy
- FAQ
Biologiczne metody ochrony roślin – czyli jakie?
Posługując się definicją, biologiczna metoda ochrony roślin to wykorzystanie różnych organizmów do zwalczania szkodników roślin.
Nie jest to nowe rozwiązanie. Jak wskazuje Tomasz Sakowicz w materiale „Postaw na biologiczną ochronę”, organizmy zwalczające oraz pasożytujące na szkodnikach obserwowano już wiele wieków temu, a znaczący rozwój metod biologicznych nastąpił w połowie XIX wieku. Współcześnie metody biologiczne ponownie zyskują znaczenie jako element nowoczesnej ochrony upraw.
Dobór biologicznej metody zależy od uprawy, zwalczanego organizmu, warunków klimatycznych, stosowanej agrotechniki oraz nasilenia chorób lub szkodników.
Do biologicznych metod ochrony roślin zalicza się między innymi:
- stosowanie organizmów pożytecznych;
- biopreparaty do zwalczania szkodników oparte na grzybach, wirusach i bakteriach chorobotwórczych dla tych szkodników;
- biopreparaty zawierające mikroorganizmy antagonistyczne wobec sprawców chorób roślin;
- wykorzystanie organizmów ograniczających występowanie chwastów;
- hodowlę odmian tolerancyjnych i odpornych na organizmy szkodliwe;
- stosowanie środków biotechnicznych, czyli substancji pochodzenia naturalnego otrzymywanych z roślin lub innych organizmów albo syntetyzowanych w laboratoriach;
- ochronę organizmów pożytecznych i tworzenie im warunków sprzyjających rozwojowi.
Organizmy pożyteczne w ochronie roślin
Organizmy pożyteczne wykorzystywane w biologicznej ochronie roślin można podzielić na trzy główne grupy:
| Grupa | Organizmy |
| Drapieżniki | drapieżne roztocza, pluskwiaki, chrząszcze i pryszczarki, czyli muchówki |
|---|---|
| Parazytoidy | pasożytnicze błonkówki i muchówki |
| Mikroorganizmy | nicienie, grzyby, bakterie i wirusy |
Obecnie na rynku dostępnych jest wiele środków ochrony roślin zawierających właśnie takie organizmy pożyteczne. W zależności od składu i przeznaczenia mogą wspierać ograniczanie szkodników albo wybranych sprawców chorób roślin.
Ważne!
Preparaty biologiczne, ze względu na swoją żywą zawartość, wymagają szczególnego traktowania. Część z nich jest dostępna zazwyczaj na zamówienie lub w ograniczonej ilości. Stosując preparaty z żywymi organizmami, należy pamiętać, że są wrażliwe na warunki przechowywania, termin zastosowania i sposób aplikacji.
Jak stosować preparaty mikrobiologiczne?
Organizmy pożyteczne należy wprowadzać do uprawy we właściwym czasie. Im wcześniej zastosujemy je po zauważeniu zagrożenia w uprawie, tym mniejsze będzie prawdopodobieństwo strat, a skuteczność biopreparatów może być większa. Niektóre organizmy pożyteczne można stosować również prewencyjnie.
Przy stosowaniu preparatów mikrobiologicznych warto pamiętać o kilku zasadach:
- kupuj preparaty ze sprawdzonego źródła;
- postępuj zgodnie z zaleceniami z etykiety, zarówno przy stosowaniu, jak i przechowywaniu produktu;
- poznaj biologię organizmów pożytecznych oraz szkodników lub patogenów, które chcesz ograniczać;
- zadbaj o dobre warunki rozwoju wrogów naturalnych;
- dobieraj preparat do konkretnej uprawy i problemu;
- stosuj produkt w terminie wskazanym przez producenta.
Preparaty mikrobiologiczne najlepiej traktować jako element szerszej strategii ochrony, a nie pojedynczy zabieg oderwany od agrotechniki, monitoringu i warunków na plantacji. W nowoczesnej, integrowanej ochronie roślin biologiczne metody uzupełniają profilaktykę, monitoring oraz racjonalne stosowanie środków chemicznych.
Biologiczne metody ochrony a integrowana produkcja roślin
Integrowana produkcja roślin to połącznie postępu biotechnologicznego i biologicznego w uprawie roślin, nawożenia i ochrony roślin.
Uszczegóławiając, to wykorzystanie w największym stopniu mechanizmów naturalnych, konwencjonalnych i biologicznych środków ochrony roślin, w celu zmniejszenia zużycia pestycydów a jednocześnie wyprodukowania plonu o wysokiej jakości handlowej i wolnego od substancji szkodliwych dla człowieka.
Stanowisko i zmianowanie
W produkcji integrowanej powinniśmy zapewnić jak najbardziej optymalne warunki roślinie zarówno do wzrostu jak i rozwoju. Panując miejsce uprawy, trzeba ocenić, czy stanowisko odpowiada wymaganiom danego gatunku.
Najważniejsze znaczenie mają:
- klasa bonitacyjna gleby, dopasowana do wymagań rośliny;
- w uprawach warzywniczych również zawartość metali ciężkich;
- odpowiednia kwasowość gleby, zgodna z wymaganiami uprawianego gatunku;
- stanowisko możliwie wolne od chwastów;
- położenie pola względem potencjalnych źródeł infekcji i żywicieli pośrednich agrofagów;
- przedplon i następstwo uprawianych roślin.
Ze względów fitosanitarnych nie powinno się uprawiać tego samego gatunku po sobie ani zbyt często wracać z roślinami wrażliwymi na te same patogeny. Przy doborze odmian warto wybierać te, które są mniej podatne na główny czynnik chorobotwórczy występujący w danej uprawie.
Przeczytaj również: System integrowanej produkcji roślin – wytyczne, zasady, korzyści
Profilaktyka w ograniczaniu agrofagów
Profilaktyka jest bardzo istotna w polu. Optymalne warunki wzrostu: prawidłowe zmianowanie, staranna uprawa, nawożenie, nawadnianie – wszystko to ma ogromne znaczenie w eliminowaniu ujemnych skutków wywoływanych przez agrofagi.
Ważną częścią integrowanej ochrony roślin jest zaprawianie nasion, mające zabezpieczyć roślinę w wczesnej fazie wzrostu rośliny przed chorobami zgorzelowymi.
Rozwój techniczny, mechanizacja na polu to nie tylko uproszczenia w uprawie roli, ale też lepsze zwalczanie niektórych szkodników oraz zmniejszanie liczby żywotnych nasion chwastów.
Siew i warunki wzrostu roślin
Siew również ma znaczenie. Gdy wykonamy go prawidłowo, stosowanie środków chemicznych możemy ograniczyć do minimum. Wszystkie zabiegi na polu poprzedzające siew powinny być więc przeprowadzone starannie, z uwzględnieniem aktualnego stanu roli i we właściwym terminie.
Należy również dobrać odpowiednią rozstawę rzędów i zagęszczenie roślin (chodzi o właściwe nasłonecznienie oraz ograniczenie wilgotności powietrza w łanie).
Działanie środków ochrony roślin zarówno na szkodniki, pasożyty, jak i rośliny uprawne, zależy nie tylko od składu gatunkowego patogenów i roślin, lecz także od fazy wzrostu roślin, warunków glebowych i klimatycznych. W związku z tym bezapelacyjnie należy wybierać środki tylko dopuszczone do stosowania dla danej rośliny uprawnej i przeznaczone do zwalczania określonego czynnika chorobotwórczego.
Dla każdego rolnika oczywistym powinno być przestrzeganie zalecanych dawek i sposobu stosowania w etykiecie - instrukcji dołączonej do opakowania środka.
Zgnilizna twardzikowa – groźna choroba wielu upraw
Zgnilizna twardzikowa to choroba odglebowa powodowana przez grzyby z rodzaju Sclerotinia, najczęściej Sclerotinia sclerotiorum. Patogen jest polifagiem, czyli może porażać wiele gatunków roślin. W uprawach polowych problemem jest między innymi zgnilizna twardzikowa w rzepaku, natomiast w warzywach korzeniowych często zwraca się uwagę na zgniliznę twardzikową marchwi, pietruszki czy selera. Zagrożone są nie tylko korzenie, ale także podstawa pędu, łodygi, liście, owoce i strąki.
Cykl życia Sclerotinia sclerotiorum
Rozwój choroby jest ściśle związany ze sklerocjami, czyli strukturami przetrwalnikowymi patogenu. To one odpowiadają za infekcję pierwotną i mogą zalegać w glebie nawet 8–15 lat. Z tego powodu zgnilizna twardzikowa jest szczególnie trudna do ograniczania na stanowiskach, gdzie patogen zdążył się nagromadzić.
Patogen może rozwijać się na dwa sposoby. Sklerocjum może kiełkować w strzępkę grzybni, która poraża dolne części roślin lub korzenie, na przykład u marchwi, pietruszki i selera. Druga możliwość to wytworzenie apotecjum, czyli owocnika wyrastającego ponad powierzchnię gleby. W apotecjach powstają askospory, czyli zarodniki przenoszone z wiatrem, które mogą infekować zarówno niższe, jak i wyższe partie roślin.
W ograniczaniu zgnilizny twardzikowej duże znaczenie ma więc zmniejszanie liczby żywotnych sklerocjów w glebie i resztkach roślinnych.
Zgnilizna twardzikowa – objawy
Objawy zgnilizny twardzikowej mogą pojawiać się już w polu, szczególnie tam, gdzie zawartość sklerocjów w glebie jest duża. W przypadku warzyw korzeniowych problemem bywa nie tylko porażenie w polu, ale także rozwój choroby po zbiorze. Zgnilizna twardzikowa marchwi >może nasilać się w przechowalniach i chłodniach, zwłaszcza gdy źródłem infekcji są porażone resztki naci lub ziemia zawierająca sklerocja.
Pierwsze objawy to zwykle wodniste zmiany w podstawie łodygi lub na porażonych częściach rośliny. Tkanki miękną, gniją, a część rośliny powyżej miejsca porażenia więdnie i stopniowo zamiera. Charakterystycznym objawem jest obfita, puszysta, biała grzybnia rozwijająca się na porażonej tkance.
W obrębie grzybni tworzą się czarne sklerocja. Są widoczne gołym okiem i w praktyce polowej często porównuje się je do szczurzych odchodów. Ich wielkość i kształt mogą się różnić w zależności od gatunku rośliny i przebiegu choroby. Sklerocja mogą występować na łodygach, liściach, owocach, strąkach, a także w resztkach roślinnych.
Źródłem infekcji w przechowalni mogą być nie tylko porażone rośliny, ale również resztki liści, na przykład porażona nać marchwi lub pietruszki, oraz ziemia zawierająca sklerocja.
Zgnilizna twardzikowa – zwalczanie i ograniczanie
W ograniczaniu zgnilizny twardzikowej znaczenie mają zarówno profilaktyka i agrotechnika, jak i odpowiednio dobrane środki ochrony roślin.
W ochronie chemicznej wykorzystuje się fungicydy dopuszczone do danej uprawy i konkretnego zastosowania. Wśród substancji czynnych stosowanych w ochronie przed zgnilizną twardzikową znajdują się m.in.: protiokonazol, tebukonazol, difenokonazol, fluopyram, azoksystrobina, piraklostrobina, fludioksonil oraz izofetamid.
-
Amistar Gold SyngentaJuż od 106,30 zł
Stany magazynowe znajdują się poniżej Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 113,72 złNajniższa cena: 113,72 zł Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 113,72 zł -
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Dagonis BasfJuż od 140,00 zł
Stany magazynowe znajdują się poniżej Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 256,00 złNajniższa cena: 256,00 zł Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 256,00 zł -
-
-
-
-
-
Magnicur Energy 840 SL Protect GardenJuż od 51,45 zł
Stany magazynowe znajdują się poniżej Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 51,00 złNajniższa cena: 51,00 zł Najniższa cena z ostatnich 30 dni przed obniżką: 51,00 zł -
-
Patogen ma również naturalnych przeciwników. Należą do nich między innymi antagonistyczny grzyb Coniothyrium minitans oraz bakterie Pseudomonas chlororaphis i Bacillus amyloliquefaciens, które mogą ograniczać jego rozwój.
Właśnie dlatego w biologicznym ograniczaniu zgnilizny twardzikowej znaczenie mają preparaty działające na sklerocja patogenu obecne w glebie.
Contans WG w biologicznej ochronie przed zgnilizną twardzikową
Jednym z preparatów biologicznych wykorzystywanych w ograniczaniu źródła infekcji zgnilizny twardzikowej jest Contans WG. Środek zawiera żywe organizmy – grzyb pasożytniczy Coniothyrium minitans. Ochrania korzenie i podstawy pędu przed groźną chorobą, jaką jest zgnilizna twardzikowa marchwi i innych roślin. Grzyb ten wyodrębniony z gleby działa selektywnie i stosowany doglebowo działa na sklerocję grzybów z rodzaju Sclerotinia, powodując ich rozpadanie się. Na powierzchni gleby tworzą się wówczas nowe, liczne skupienia zarodników, które w kontakcie ze sklerocjami powodują ich rozkład.
Preparat może być stosowany w rolnictwie ekologicznym w rzepaku ozimym, uprawach warzywniczych, roślinach ozdobnych, produkcji rozsady, uprawach doniczkowych i roślinach na kwiat cięty.
Najlepsze efekty uzyskuje się, wykonując zabieg przed planowaną uprawą lub po zbiorze roślin żywicielskich, gdy przetrwalniki znajdują się w resztkach pożniwnych. Po oprysku glebę lub podłoże należy wymieszać zgodnie z zaleceniami producenta.
Dokładny termin, dawkę, sposób aplikacji i głębokość wymieszania preparatu zawsze trzeba sprawdzić w aktualnej etykiecie produktu.
SPRAWDŹ PRODUKT
Biologiczna ochrona korzeni jako element strategii uprawy
Biologiczna ochrona korzeni roślin nie powinna być traktowana jako pojedynczy zabieg oderwany od całej technologii uprawy. Największe znaczenie ma wtedy, gdy łączy się ją z prawidłowym zmianowaniem, profilaktyką, monitoringiem, staranną agrotechniką i doborem metody ochrony do konkretnego problemu.
W przypadku chorób odglebowych, takich jak zgnilizna twardzikowa, szczególnie ważne jest ograniczanie źródeł infekcji w glebie i resztkach roślinnych. Preparaty mikrobiologiczne, w tym Contans WG, mogą wspierać ten proces, ale nie zastępują dobrej praktyki uprawowej.
Dobrze zaplanowana ochrona korzeni pomaga ograniczać presję patogenów odglebowych i wspiera zdrowy rozwój roślin przy racjonalnym wykorzystaniu metod biologicznych, agrotechnicznych i chemicznych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o biologiczną ochronę korzeni
Czy biologiczna ochrona korzeni się opłaca?
➝ Tak, biologiczna ochrona korzeni może się opłacać, zwłaszcza przy realnej presji chorób odglebowych i dobrze rozpoznanej historii stanowiska. Jej znaczenie rośnie także ze względu na integrowaną ochronę roślin i możliwość uzyskania dopłat w ramach ekoschematu „Biologiczna uprawa”, jeśli zabieg spełnia aktualne wymagania programu.
Jaką rolę mają biopreparaty w nowoczesnej agrotechnice?
➝ Biopreparaty uzupełniają integrowaną ochronę roślin, ale nie zastępują całej technologii uprawy. Ich skuteczność zależy od biologii mikroorganizmu, warunków glebowych, terminu zastosowania, zmianowania i poziomu presji patogenu.
Jak działa Contans WG na zgniliznę twardzikową?
➝ Contans WG zawiera grzyb Coniothyrium minitans, który pasożytuje na sklerocjach grzybów z rodzaju Sclerotinia. Rozkład sklerocjów ogranicza źródło infekcji w glebie lub podłożu, dlatego preparat może wspierać biologiczne ograniczanie zgnilizny twardzikowej.
Źródła i więcej informacji:
- Tomasz Sakowicz, Postaw na biologiczną ochronę, materiał informacyjny, gov.pl, dostęp online: https://www.gov.pl/attachment/ae9c90d6-2d2f-47cc-9659-e366eebd3674 [dostęp 06-07-2026]
- Bayer Crop Science Polska, Zgnilizna twardzikowa, atlas chorób, chwastów i szkodników, dostęp online: https://www.agro.bayer.com.pl/rolnictwo-w-praktyce/atlas-chorob-chwastow-i-szkodnikow/choroby/zgnilizna-twardzikowa [dostęp 06-07-2026]
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wyszukiwarka środków ochrony roślin – zastosowanie, dostęp online: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie [dostęp 06-07-2026]
