Alternarioza pomidora – co to i jak z tym walczyć?
Alternarioza pomidora to choroba grzybowa powodowana przez Alternaria solani, która szybko ogranicza powierzchnię asymilacyjną roślin i obniża plon handlowy. W warunkach wysokiej wilgotności i temperatury powyżej 25°C rozwija się dynamicznie i może prowadzić do silnego porażenia plantacji.
Alternarioza pomidora – to musisz wiedzieć!
- Sprawca choroby: Alternaria solani – grzyb z rodzaju Alternaria.
- Źródło infekcji: resztki roślinne oraz nasiona, w których patogen zimuje.
- Rozprzestrzenianie: zarodniki przenoszone przez wiatr i wodę.
- Warunek infekcji: kilkunastogodzinne zwilżenie liścia.
- Warunki sprzyjające: wysoka wilgotność i temperatura powyżej 25°C.
- Cykl rozwojowy: 5–6 dni – szybkie infekcje wtórne.
- Termin objawów: od połowy czerwca (BBCH 21–22).
- Największa szkodliwość: od kwitnienia (BBCH 61–69) do końca owocowania.
- Zabiegi: po pojawieniu się objawów, co 7–10 dni.
- Skutki: przy silnym porażeniu możliwe całkowite zniszczenie plantacji.
Czym jest alternarioza pomidora i dlaczego zagraża Twoim plonom?
Alternarioza pomidora to choroba grzybowa powodowana przez Alternaria solani z rodzaju Alternaria. Patogen funkcjonuje jako saprotrof. W obecności rośliny żywicielskiej przechodzi w formę pasożytniczą i zasiedla tkanki.
Choroba rozwija się głównie na plantacjach z pozostawionymi resztkami pożniwnymi lub przy braku prawidłowego płodozmianu. Grzyb zimuje w postaci grzybni i zarodników w glebie oraz na powierzchni nasion. Stanowi to podstawowe źródło infekcji pierwotnej.
W trakcie wegetacji patogen rozprzestrzenia się przez zarodniki konidialne. Przenosi je wiatr oraz woda. Infekcje wtórne szybko obejmują kolejne rośliny w łanie.
Rozwojowi choroby sprzyja wysoka wilgotność powietrza oraz podwyższona temperatura.
Ważne!
Optymalne warunki dla rozwoju patogenu to temperatura powyżej 25°C oraz kilkunastogodzinne zwilżenie liścia.
W takich warunkach infekcja następuje szybko. Cykl rozwojowy choroby trwa zwykle 5–6 dni.
Alternarioza na pomidorach należy do groźniejszych chorób w uprawie roślin psiankowatych. Występuje w uprawie polowej oraz pod osłonami. W tunelach problem nasila się przy wysokiej wilgotności i ograniczonej wymianie powietrza.
Choroba ogranicza powierzchnię asymilacyjną roślin. Prowadzi to do spadku plonu oraz pogorszenia jakości owoców. Przy wysokim nasileniu może dojść do całkowitego zniszczenia plantacji. Największe straty występują od fazy kwitnienia do końca owocowania.
Jak rozpoznać objawy alternariozy na pomidorach gruntowych?
Pierwsze objawy pojawiają się najczęściej od połowy czerwca, początkowo na dolnych liściach. Na tym etapie możliwe jest wczesne wykrycie alternariozy pomidora podczas lustracji plantacji.
Na liściach widoczne są:
- suche, ciemnobrunatne plamy,
- żółtawa obwódka wokół zmian,
- koncentryczne, strefowo ułożone pierścienie.
Ważne!
Pierścienie koncentryczne widoczne na plamach to najbardziej charakterystyczny objaw alternariozy pomidora.
W miarę rozwoju infekcji plamy powiększają się i zlewają. Liście zamierają i zasychają. Proces chorobowy postępuje od dolnych partii rośliny ku górze.
Zmiany występują również na pędach i ogonkach liściowych. Przyjmują postać suchych nekroz o podobnej strukturze jak na liściach.
Na owocach objawy lokalizują się głównie w okolicy szypułki. W tych miejscach widoczne są rozległe, wyraźnie odgraniczone plamy, często z zagłębieniem w tkance. Porażone miejsca ulegają zasychaniu i korkowaceniu. Prowadzi to do pogorszenia jakości handlowej.
W warunkach wysokiej wilgotności powierzchnia zmian może być pokryta nalotem zarodników konidialnych, stanowiących źródło kolejnych infekcji. Przy silnym porażeniu dochodzi do ograniczenia powierzchni asymilacyjnej roślin oraz spadku plonu.
Alternarioza pomidora – sucha plamistość liści
Zmiany na liściach mają suchy charakter i są wyraźnie odgraniczone od zdrowej tkanki. Na ich powierzchni widoczne są pierścienie koncentryczne, które są typowym objawem tej choroby.
Podczas lustracji łatwo odróżnisz alternariozę od zarazy ziemniaka:
- alternarioza → plamy suche, stopniowo zasychające
- zaraza → plamy wodniste, szybko ulegające rozpadowi
Najważniejsza różnica polega na charakterze tkanki – w alternariozie pozostaje sucha, natomiast przy zarazie ulega gniciu.
Postępujące zamieranie liści ogranicza powierzchnię asymilacyjną roślin, co bezpośrednio przekłada się na gorsze nalewanie owoców i spadek plonu.
Tabela porównawcza: Choroby pomidorów: alternarioza pomidora i zaraza ziemniaka
| Cecha | Alternarioza pomidora | Zaraza ziemniaka |
| Charakter zmian | suche, nekrotyczne | wodniste |
|---|---|---|
| Pierścienie | obecne | brak |
| Tkanka | zasychająca, skórzasta | miękka, gnijąca |
| Przebieg | stopniowy | szybki |
| Początek objawów | dolne liście | często nieregularny |
Jakie działania profilaktyczne ochronią plantację przed infekcją?
W przypadku choroby, jaką jest alternarioza pomidora, podstawą ograniczenia jej występowania jest eliminacja źródeł infekcji pierwotnej. Patogen przeżywa jako saprotrof na resztkach chorych roślin oraz na powierzchni nasion, dlatego presja choroby często wynika z pozostawienia porażonego materiału na polu.
Najważniejsze działania profilaktyczne obejmują:
- stosowanie zdrowego materiału siewnego oraz zaprawianie nasion,
- usuwanie resztek chorych roślin z powierzchni gleby,
- unikanie uprawy pomidora po ziemniaku i innych roślinach psiankowatych,
- ograniczanie długotrwałego zwilżenia liści.
Rozwojowi choroby sprzyja wysoka wilgotność powietrza oraz temperatura powyżej 25°C, szczególnie przy utrzymującym się zwilżeniu liści przez kilkanaście godzin.
Jaki oprysk na alternariozę pomidora zastosować w walce chemicznej?
Ochrona chemiczna w przypadku alternariozy pomidora powinna być prowadzona zarówno zapobiegawczo, jak i interwencyjnie, w zależności od przebiegu warunków pogodowych oraz presji choroby. Oprysk na alternariozę pomidora należy rozpocząć zgodnie z sygnalizacją lub od początku fazy rozwoju pędów bocznych (BBCH 21), szczególnie w warunkach sprzyjających infekcji.
W warunkach wysokiej wilgotności powietrza i temperatury powyżej 25°C zabiegi zapobiegawcze ograniczają rozwój pierwszych infekcji. Po pojawieniu się objawów konieczne jest wdrożenie ochrony interwencyjnej.
W technologii ochrony stosuje się fungicydy o zróżnicowanym mechanizmie działania. W praktyce wykorzystuje się m.in. azoksystrobinę (np. Amistar 250 SC), mieszaniny azoksystrobiny z difenokonazolem (np. Scorpion 325 SC), piraklostrobinę z boskalidem (np. Signum 33 WG) oraz preparaty mikrobiologiczne, takie jak Serenade ASO.
Wskazówka!
Warto rotować substancje czynne z różnych grup FRAC, co ogranicza ryzyko uodpornienia patogenu. Zabiegi wykonuje się w odstępach 7–10 dni, dostosowując ich częstotliwość do warunków pogodowych i stopnia zagrożenia.
Alternarioza pomidora – zwalczanie interwencyjne
W przypadku pojawienia się pierwszych objawów choroby zabieg należy wykonać niezwłocznie. Cykl rozwojowy patogenu wynosi około 5–6 dni, dlatego opóźnienie ochrony prowadzi do szybkiego wzrostu porażenia.
W zwalczaniu interwencyjnym stosuje się preparaty o działaniu wgłębnym i układowym, które ograniczają rozwój patogenu w tkankach roślinnych. Istotne jest dokładne pokrycie roślin cieczą roboczą oraz kontynuacja zabiegów w przyjętym programie ochrony.
Najlepsze efekty uzyskuje się przy połączeniu ochrony zapobiegawczej i interwencyjnej.
Podsumowanie
Alternarioza pomidora w sprzyjających warunkach rozwija się szybko i prowadzi do strat w plonie oraz pogorszenia jakości owoców. O skuteczności ochrony decyduje wczesne rozpoznanie objawów oraz ograniczenie źródeł infekcji na plantacji.
Zwalczanie tej choroby wymaga połączenia działań profilaktycznych i właściwie prowadzonej ochrony fungicydowej. Opryski na alternariozę pomidora należy rozpoczynać od fazy BBCH 21, z uwzględnieniem rotacji substancji czynnych (FRAC) oraz odstępów 7–10 dni.
Odpowiednie środki do ochrony pomidora, w tym na alternariozę oraz inne choroby i szkodniki, znajdziesz w ofercie Sklepu Farmera.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o alternariozę pomidora
Czy alternarioza pomidora zimuje w glebie na resztkach roślinnych?
➝ Tak. Patogen zimuje w postaci grzybni i zarodników na resztkach porażonych roślin oraz na powierzchni nasion, które stanowią źródło infekcji w kolejnym sezonie.
Po ilu dniach od infekcji pojawiają się pierwsze objawy alternariozy?
➝ Cykl rozwojowy patogenu jest krótki – od infekcji do wytworzenia nowych zarodników mija około 5–6 dni, dlatego choroba może szybko się rozprzestrzeniać.
Czy oprysk na alternariozę zwalcza również zarazę ziemniaka?
➝ Nie zawsze. Alternarioza i zaraza ziemniaka to różne choroby, dlatego dobór środka powinien być ukierunkowany na konkretny patogen. Ponadto na zarazę ziemniaka w pomidorze obecnie jest więcej zarejestrowanych preparatów.
Część fungicydów może wykazywać działanie wobec obu chorób, np. Signum 33 WG czy Carial Star 500 SC, jednak ich zastosowanie powinno być zgodne z etykietą i programem ochrony.
Jakie warunki pogodowe najbardziej sprzyjają rozwojowi tego grzyba?
➝ Rozwojowi choroby sprzyja wysoka wilgotność powietrza oraz temperatura powyżej 25°C, szczególnie przy długotrwałym zwilżeniu liści.
Czy gęste sadzenie pomidorów zwiększa ryzyko wystąpienia suchej plamistości liści?
➝ Tak. Zbyt duże zagęszczenie roślin ogranicza przewiewność łanu i wydłuża okres zwilżenia liści, co sprzyja infekcjom.
Źródła i więcej informacji:
- Instytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy, Metodyka integrowanej ochrony pomidora w uprawie polowej, dostęp online: https://www.inhort.pl/files/sor/metodyki_ior/Metodyka_integrowanej_ochrony_pomidora_w_uprawie_polowej_producenci.pdf [dostęp 20-03-2026]
- Instytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy, Program ochrony pomidora gruntowego, dostęp online: https://www.inhort.pl/files/sor/programy_ochrony/Program_ochrony_pomidora_gruntowego.pdf [dostęp 20-03-2026]
- Platforma Sygnalizacji Agrofagów, Alternarioza pomidora, dostęp online: https://www.agrofagi.com.pl/plik,3287,aternarioza-pomidora.pdf [dostęp 20-03-2026]
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wyszukiwarka środków ochrony roślin – zastosowanie, dostęp online: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie [dostęp 20-03-2026]
