
Szkodniki występujące w kukurydzy
Kukurydza jest coraz popularniejszą rośliną uprawną w Polsce. Ochrona roślin przed szkodnikami w ostatnich latach staje się jednym z podstawowych zabiegów również w uprawie kukurydzy. Powiększający się areał zasiewów, postępujące ocieplenie klimatu oraz uproszczenia w uprawie roli to czynniki sprzyjające rozprzestrzenianiu się i pojawianiu nowych szkodników kukurydzy.
Szkodniki kukurydzy – co warto wiedzieć?
- Szkodniki kukurydzy mogą atakować rośliny od momentu kiełkowania aż do późnych faz rozwoju.
- Drutowce i pędraki uszkadzają nasiona, młode rośliny oraz system korzeniowy.
- Ploniarka zbożówka, mszyce i wciornastki żerują na nadziemnych częściach kukurydzy, osłabiając jej rozwój.
- Omacnica prosowianka uszkadza łodygi i kolby, przyczyniając się do strat w plonie.
- Straty powodowane przez szkodniki mogą wynosić średnio około 20% plonu lub więcej.
- Skuteczna ochrona kukurydzy wymaga monitorowania plantacji, odpowiedniej agrotechniki i stosowania metod zwalczania dostosowanych do zagrożenia.
Jakie straty powodują szkodniki w uprawie kukurydzy?
Straty spowodowane występowaniem szkodników w warunkach sprzyjających ich rozwojowi mogą być duże.
W wyniku występowania szkodników straty średnio wynoszą około 20% plonu kukurydzy lub więcej. Z roślin silnie uszkodzonych przez szkodniki uzyskuje się gorszej jakości plony ziarna i zielonej masy. Wzrost uszkodzeń kukurydzy przez szkodniki w początkowych fazach rozwoju spowoduje potrzebę zaprawiania nasion kukurydzy nie tylko przeciwko chorobom, ale także szkodnikom.
Najczęściej występujące szkodniki kukurydzy
W uprawie kukurydzy występuje wiele gatunków szkodników, które różnią się miejscem żerowania i rodzajem powodowanych uszkodzeń. Można je podzielić na kilka grup w zależności od tego, które części roślin atakują i na jakim etapie rozwoju kukurydzy stanowią największe zagrożenie.
Szkodniki glebowe i uszkadzające młode rośliny
Pierwszą grupę stanowią szkodniki rozwijające się w glebie lub żerujące na początkowych etapach wzrostu kukurydzy. Uszkadzają one nasiona, kiełki i system korzeniowy, co może prowadzić do osłabienia roślin, nierównomiernych wschodów oraz powstawania pustych miejsc na plantacji.
Drutowce


Larwy chrząszczy z rodziny sprężykowatych, barwy przeważnie żółtej lub żółto-rudej z ciemną głową i trzema parami odnóży, długości 15-25 mm. Rozwój larw przebiega w glebie i trwa od 2 do 4 lat. Larwy na wiosnę przemieszczają się do górnych warstw gleby, gdzie wgryzają się do wnętrza ziarniaków i niszczą je częściowo lub całkowicie.
Drutowce niszczą też młode rośliny, podgryzają ich korzeń zarodkowy wskutek czego rośliny więdną, żółkną i giną. Na polu drutowce w większym nasileniu występują przeważnie placowo, toteż objawem są puste miejsca na polu.
Największe szkody drutowce wyrządzają w kukurydzy uprawianej w 2 lub 3 roku po zaoranych użytkach zielonych, koniczynie lub zachwaszczonych i zaperzonych wieloletnich nieużytkach. Przypada to najczęściej na trzeci lub czwarty rok ich rozwoju. Na kukurydzy może wystąpić kilka gatunków sprężykowatych.
Pędraki


Pędraki są to larwy chrabąszczowatych, m.in. powszechnie występującego w kraju chrabąszcza majowego. Są to szkodniki wielożerne, uszkadzające zarówno rośliny uprawne, jak i dziko rosnące.
Stadium szkodliwym dla kukurydzy są larwy, których okres żerowania w glebie, w zależności od gatunku, wynosi od 1 do 4 lat. Podgryzają one korzenie różnych roślin, które w rezultacie więdną i zasychają.
Podczas masowych pojawów pędraków na polach tworzą się tzw. „łysiny”. Na kukurydzy może wystąpić kilka gatunków chrząszczy.
Leń ogrodowy


Lenie żerują głównie w glebie, uszkadzając korzenie roślin. Powoduje to zakłócenie gospodarki wodnej rośliny oraz jej gorsze osadzenie w glebie.
Wiosną szczególnie groźne są dorosłe larwy, żerujące na wczesnych zasiewach kukurydzy. Lenie mogą uszkadzać zarówno wysiane ziarniaki, jak również podgryzać młode rośliny pod powierzchnią gleby.
Na powierzchni gleby często można spotkać liczne małe otwory z kupkami ziemi, świadczące o obecności szkodników.
Rolnice


Rozwojowi gatunku sprzyja sucha i upalna pogoda. Jego masowe występowanie pojawia się w cyklach kilkuletnich, które są trudne do przewidzenia.
Młode gąsienice żerują początkowo na młodszych, jeszcze zwiniętych liściach kukurydzy. Gdy kukurydza wychodzi na powierzchnię gleby, gąsienice wrażliwe na światło schodzą do gleby, gdzie żerują na korzeniach, zjadając szyjkę korzeniową i korzenie przybyszowe.
Gąsienice, podgryzając podstawę łodygi, powodują łamanie się roślin i przewracanie całych roślin na glebę. W łanie mogą wówczas powstawać puste miejsca, ponieważ jedna gąsienica może podgryźć nawet kilkanaście roślin.
Część gąsienic, które wylęgają się z jaj w okresie tworzenia się wiech i kolb, może żerować na miękkich ziarniakach, rozpoczynając od czubka kolby i stopniowo schodząc w dół.
Oprócz bezpośredniego uszkadzania ziarniaków, gąsienice powodują również zanieczyszczenie ziarna odchodami, które stanowią doskonałą pożywkę dla rozwoju organizmów patogenicznych.
Śmietka kiełkówka


Owad dorosły osiąga wielkość od 4 do 6 mm. Jest szaro zabarwiony, ma bezbarwne skrzydła, a na grzbietowej stronie odwłoka widoczna jest czarna smuga. Larwa osiąga długość od 6 do 8 mm i ma kremową barwę.
Larwy żerują pod powierzchnią gleby, w szczególności podczas stadium kiełkowania roślin. Na kiełkujących siewkach można zauważyć ślady żerowania, w których często można jeszcze znaleźć larwy.
Larwy żerują na kiełkującym materiale siewnym, częściach zielonych młodych roślin, a także na korzeniach. W wyniku żerowania liście zaatakowanych roślin usychają, a uszkodzone wierzchołki wzrostu zamierają.
Uszkodzone nasiona nie kiełkują lub kiełek obumiera.
Szkodniki uszkadzające liście i rozwijające się rośliny
Niektóre szkodniki kukurydzy atakują przede wszystkim nadziemne części roślin. Żerują na liściach i młodych tkankach, ograniczając powierzchnię asymilacyjną oraz wpływając na prawidłowy rozwój kukurydzy.
Ploniarka zbożówka


Ploniarka zbożówka to mała muchówka, pojawiająca się w kwietniu i maju. Składa jaja u nasady liści zbóż jarych i kukurydzy, pojedynczo, wzdłuż nerwu głównego.
Największe szkody powoduje najczęściej w latach o chłodnej wiośnie (w maju). Jaja składane są na kukurydzy znajdującej się w fazie 2–3 liści. Wylęgłe po kilku dniach larwy wgryzają się do roślin, drążąc kanały i kierując się do najmłodszych tkanek.
Muchówka powoduje największe szkody, gdy larwy uszkodzą lub zniszczą stożek wzrostu kukurydzy. Prowadzi to do zakłócenia dalszego rozwoju rośliny. W efekcie:
- tworzą się zniekształcenia pokroju roślin,
- liście ulegają deformacji,
- występuje karłowatość roślin,
- rośliny wytwarzają 1–2 pędy boczne,
- niekiedy dochodzi do zamierania roślin.
Takie uszkodzenia są przyczyną znacznego obniżenia plonów kukurydzy.
Uszkodzenia powodowane przez ploniarkę zbożówkę mogą być błędnie przypisywane niewłaściwemu stosowaniu herbicydów.
Niestety, obecnie nie ma środka ochrony roślin z rejestracją do zwalczania tego szkodnika.
W starciu ploniarka zbożówka – kukurydza zazwyczaj to roślina jest na przegranej pozycji, dlatego warto reagować i podejmować działania ograniczające występowanie szkodnika jak najwcześniej.
Mszyce i wciornastki


Stanowią duże zagrożenie dla kukurydzy, zwłaszcza w lata ciepłe i umiarkowanie wilgotne. Mszyce i wciornastki występują głównie w najcieplejszych rejonach Polski.
Okres żerowania tych szkodników trwa od maja do października. Szkodliwość bezpośrednia dla kukurydzy jest niewielka. Dopiero w okresie suszy, gdy porażone rośliny odczuwają niedobór wody, mszyce i wciornastki wysysają soki, powodując okresowe więdnięcie roślin, które skutkuje zdrobnieniem ziarna.
Znacznie większa jest szkodliwość pośrednia, polegająca na ułatwianiu wnikania do porażonych roślin zarodników grzybów i bakterii, które powodują groźne choroby.
Skrzypionki


Skrzypionki są to chrząszcze, których stadium szkodliwym są zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe. Na kukurydzy żerują dwa gatunki: skrzypionka zbożowa oraz skrzypionka błękitek.
Chrząszcze oraz larwy, żerując na blaszkach liściowych, powodują zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej liści.
Dodatkowa szkodliwość tych owadów wiąże się ze zwiększaniem podatności roślin na porażenie przez sprawców chorób.
Szkodniki uszkadzające łodygi i kolby kukurydzy
Szczególnie dotkliwe straty mogą powodować szkodniki atakujące kukurydzę w późniejszych fazach rozwoju. Uszkadzają one łodygi, system korzeniowy i kolby, wpływając bezpośrednio na wielkość oraz jakość uzyskiwanego plonu.
Omacnica prosowianka


Szczególnie wysoką szkodliwość gąsienic tego motyla notuje się w południowo-wschodniej, południowej i południowo-zachodniej Polsce, gdzie na wielu plantacjach uszkadzają ponad 60% roślin (lokalnie nawet 100%).
Omacnica prosowianka żeruje niemal na wszystkich naziemnych organach kukurydzy, przy czym największe straty ekonomiczne powoduje w kolbach i łodygach. Średnie straty dochodzą do 15% w uprawie na ziarno, a w uprawie na kiszonkę wynoszą 30–40% i więcej. Ponadto uszkodzenia zwiększają podatność roślin na patogeny będące sprawcami wielu chorób.
Zabieg ochronny należy przeprowadzić, gdy na 100 roślinach stwierdzimy 8 złóż jaj.
Bezpośrednio po wylęgu młode gąsienice odżywiają się pyłkiem, a następnie żerują na blaszkach liściowych, w wiechach, na znamionach oraz zawiązkach kolb.
Żerowanie w osiach wiech prowadzi do ich łamania i zasychania, co zmniejsza ilość pyłku. Z kolei podgryzanie znamion żeńskich kwiatów prowadzi do nierównego zaziarnienia kolb, a ziarno w kolbie jest słabo wykształcone.
Gąsienice żerujące w kukurydzy powodują również tzw. „bielenie kolb”, czyli ich przedwczesne dojrzewanie. Podgryzione kolby kukurydzy zwisają, a często dochodzi również do ich opadania.
W łodygach gąsienice wgryzają się w rdzeń, uszkadzając tkanki przewodzące wodę, co zakłóca prawidłowe funkcjonowanie rośliny.
Zachodnia kukurydziana stonka korzeniowa


Stonka kukurydziana to chrząszcz, którego stadium szkodliwym są zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe. Jest to organizm kwarantannowy wymagający zwalczania.
Larwy, żerując w glebie, uszkadzają lub całkowicie niszczą system korzeniowy. Uszkodzone korzenie brązowieją, a w roślinach pojawiają się zakłócenia w transporcie wody i substancji odżywczych.
Rośliny o silnie zredukowanym systemie korzeniowym, w tym korzeniach podporowych, ulegają wyleganiu, łukowato wyginając się ku słońcu.
Chrząszcze, przegryzając znamiona kolb, prowadzą do gorszego ich zaziarnienia. Mogą ponadto wyjadać zawartość miękkiego ziarna.
Zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe zwiększają również podatność roślin na porażenie przez sprawców chorób.
Podsumowanie: zwalczanie szkodników w kukurydzy jest trudne, ale możliwe
W ochronie kukurydzy przed agrofagami należy stosować integrowaną ochronę roślin uwzględniając rożne metody zwalczania. Bardzo ważnym aspektem ochrony kukurydzy przed chorobami i szkodnikami jest optymalna agrotechnika uprawy. Ważne jest także zwalczanie chwastów, stosowanie głębokiej orki i podorywki, a w przypadku zagrożenia masowymi pojawami szkodników, zastosowanie odpowiednich środków chemicznych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o szkodniki występujące w kukurydzy
Jak często należy kontrolować plantację kukurydzy pod kątem szkodników?
➝ Częstotliwość monitorowania zależy od fazy rozwojowej kukurydzy, przebiegu pogody oraz historii występowania szkodników na danym polu. W okresach zwiększonego zagrożenia warto prowadzić lustrację przynajmniej raz w tygodniu, a w czasie intensywnych nalotów owadów odpowiednio częściej. Należy sprawdzać zarówno obrzeża, jak i wnętrze plantacji, zwracając uwagę na uszkodzenia liści, łodyg i kolb. Regularne obserwacje pomagają określić nasilenie zagrożenia i właściwy moment ewentualnej interwencji.
Czy kukurydza uszkodzona przez szkodniki jest bardziej narażona na obecność mykotoksyn?
➝ Tak. Uszkodzenia kolb i ziarniaków powodowane przez szkodniki mogą ułatwiać rozwój grzybów z rodzaju Fusarium, które w określonych warunkach wytwarzają mykotoksyny. Szczególne znaczenie mają uszkodzenia umożliwiające patogenom wnikanie do tkanek roślinnych. Ryzyko zależy również od warunków pogodowych, podatności odmiany oraz terminu zbioru. W przypadku podejrzenia skażenia należy wykonać odpowiednie badania laboratoryjne, ponieważ obecności mykotoksyn nie można wiarygodnie ocenić wyłącznie na podstawie wyglądu ziarna.
Czy zmianowanie może ograniczyć występowanie szkodników kukurydzy?
➝ Tak, odpowiednio zaplanowany płodozmian może ograniczać rozwój populacji niektórych szkodników, szczególnie tych silnie związanych z kukurydzą. Zmiana gatunku uprawianej rośliny może przerwać cykl rozwojowy organizmów, których larwy rozwijają się w korzeniach kukurydzy. Nie wszystkie szkodniki reagują jednak na zmianowanie w jednakowym stopniu, ponieważ część z nich żeruje na wielu gatunkach roślin lub przemieszcza się pomiędzy polami. Dlatego płodozmian powinien być elementem szerszego programu integrowanej ochrony roślin.
Autor: Karolina Figura





















