Szkodniki magazynowe – jak je wykrywać i zwalczać?

Szkodniki magazynowe – jak je wykrywać i zwalczać?

Szkodniki magazynowe zbóż mogą pojawić się już w pierwszych dniach po żniwach. Ich obecność często prowadzi do zanieczyszczenia i strat, które trudno odrobić. Dlatego zabezpieczenie magazynu i regularna kontrola to obowiązek każdego gospodarza.

Szkodniki magazynowe zbóż – co warto wiedzieć?

• Robaki zbożowe najczęściej pojawiają się już na etapie magazynowania, szczególnie gdy ziarno trafia do zanieczyszczonych lub wilgotnych pomieszczeń.
• Sprzyjają im złe warunki przechowywania – brak wietrzenia, podwyższona wilgotność i resztki organiczne.
• Są trudne do wykrycia bez analizy próbki lub pułapek, zwłaszcza we wczesnym stadium rozwoju.
• Prowadzą do szybkiego pogorszenia jakości ziarna, co przekłada się na straty ekonomiczne.
• Profilaktyka i regularna kontrola to najskuteczniejsze sposoby ograniczania zagrożenia.

Spis treści:

• Jakie zagrożenie stanowią szkodniki zbóż w magazynach?
• Najpowszechniejsze szkodniki magazynowe zbóż
• Grzyby – nie tylko zagrożenie dla ziarna, ale i pokarm dla owadów
• Wołek zbożowy i inne owady zbożowe – zniszczenia na dużą skalę
• Roztocza magazynowe – rozkruszek zbożowy jako realne zagrożenie
• Gryzonie – najbardziej uciążliwe szkodniki magazynowe
• Przygotowanie magazynu i stosowanie odpowiednich środków ochrony roślin
• Podsumowanie
• FAQ

Szkodniki magazynowe, takie jak grzyby, owady czy gryzonie, potrafią w kilka tygodni zniszczyć efekt całorocznej pracy. Po żniwach wielu rolników skupia się na sprzedaży lub transportowaniu plonów, zapominając o samej przestrzeni magazynowej. Tymczasem to właśnie wtedy zaczynają się największe problemy: robaki w ziarnie pszenicy – głównie rozkruszek w pszenicy czy inne robaki zbożowe mogą pozostawać niewidoczne, a ich aktywność narasta.

Kontrola przestrzeni magazynowej pod kątem występowania szkodników jest więc bardzo ważnym obowiązkiem każdego rolnika, jeszcze przed składowaniem produktów. Na tym jednak praca się nie kończy, bo przechowywane zbiory należy regularnie doglądać, a w razie konieczności – stosować odpowiednie środki ochrony roślin.

W różnego rodzaju magazynach i innych miejscach do przechowywania zbiorów i płodów rolnych, panują najczęściej warunki sprzyjające rozwojowi bardzo wielu rodzajów szkodników. Ich występowanie determinuje kilka czynników. Przede wszystkim, występowanie pokarmu, ale również temperatura, zaciemnienie, wilgotność i inne.

Można więc powiedzieć, że w okresie jesienno-zimowym, kiedy to przechowuje się ziarna zbóż, w magazynach występują bardzo dobre warunki do rozwoju dla różnego rodzaju szkodników. Zasadniczo można je podzielić na trzy najważniejsze grupy – grzyby, owady oraz gryzonie.

Tabela porównawcza szkodników magazynowych w zbożach

Zarodniki grzybów przenoszą się wraz z kurzem i pyłem. Rozwijają się w warunkach podwyższonej wilgotności (powyżej 15%), odpowiedniej temperatury i zaciemnienia. Żerują najczęściej na uszkodzonym ziarnie zbóż, powodując pogorszenie jakości przechowywanego plonu.

Grzyby mogą przetrwać bez pokarmu nawet kilka miesięcy, a dodatkowo stanowią źródło pożywienia dla owadów zbożowych. Dlatego środki przeciwgrzybowe warto stosować z odpowiednim wyprzedzeniem, by ograniczyć nie tylko rozwój pleśni, ale i insektów magazynowych.

Insekty to najliczniejsze szkodniki zbóż w magazynach, które można spotkać w magazynach i silosach. Za cechy wspólne większości gatunków, można uznać dużą żarłoczność, szybkie namnażanie się, a także bardzo dużą skalę zniszczeń plonów.

W związku z tym, gdy tylko wykryje się obecność insektów, należy niezwłocznie przystąpić do działania, aby zminimalizować szkody. Stosować można liczne środki owadobójcze, ale na początku dobrze jest zastosować tak zwane pułapki feromonowe, które przyciągają insekty swoim zapachem – nie tylko pozwalają wyłapywać na te szkodniki, ale przede wszystkim ujawniają ich obecność. Często jest to bowiem utrudnione, bo larwy wielu insektów żerują wewnątrz ziarna.

Do najpowszechniejszych gatunków należy zaliczyć wołka zbożowego, trojszyka ulca (znany także jako skórek zbożowy) czy mola Mklika ziarniaka.

Aby zminimalizować ryzyko pojawienia się w magazynie, należy w jeszcze pustym pomieszczeniu zastosować środki owadobójcze takie jak: Actellic 500 EC lub Actellic 20 FU. Dodatkowo zaleca się zaprawianie ziaren, co zwiększa skuteczność ochrony już na etapie siewu.

Ważne!

Nie wolno opryskiwać leżącego zboża, bo może doprowadzić to do nadmiernego, punktowego skażenia ziaren! W takiej sytuacji opryski należy wykonać, gdy ziarno jest w ruchu, na przykład w systemie transportowym magazynu.

Wśród mniej oczywistych, ale równie szkodliwych organizmów magazynowych zbóż znajdują się roztocza, a w szczególności rozkruszek zbożowy (rozkruszek mączny, Acarus siro). Choć bywa mylony z owadami, jest to mikroskopijny roztocz o długości około 0,5 mm, który zasiedla przestrzeń między ziarnami.

Jeśli zauważysz mączysty pył na powierzchni ziarna, zlepianie się ziaren, zjełczały zapach oraz obniżenie parametrów przemiałowych, to wyraźny znak, że rozkruszek w zbożu już działa.

Zakażoną partię należy przesypać, przesiać, zastosować środki kontaktowe. W niektórych przypadkach konieczne będzie odymianie. Nawet w chłodnych i suchych warunkach rozkruszek w pszenicy może się rozwijać długo i niezauważalnie.

Rozkruszek zbożowy pojawia się szczególnie w miejscach, gdzie panują nieodpowiednie warunki przechowywania, takie jak:

• zbyt wysoka wilgotność (powyżej 15%),
• brak wentylacji,
• obecność resztek organicznych po poprzednich zbiorach.

Ze względu na te czynniki, rozkruszek rozwija się szybko, szczególnie w przestrzeniach, w których zboże przechowywane jest w słabiej wentylowanych pomieszczeniach. Jego obecność może prowadzić do obniżenia jakości przemiałowej oraz paszowej, ponieważ ziarna stają się zlepione i mniej podatne na obróbkę.

Warto pamiętać, że ten roztocz może żyć bez pokarmu przez kilka miesięcy, co oznacza, że może zainfekować ziarno, nawet jeśli magazyn był wolny od zboża przez długi czas. Zwalczanie rozkruszka polega głównie na:

• suszeniu zboża do wilgotności poniżej 14%,
• czyszczeniu i odkażaniu magazynów,
• zastosowaniu akarycydów zgodnie z instrukcjami producenta.

Regularna kontrola warunków przechowywania i częste inspekcje pozwalają na wczesne wykrycie zagrożenia i zapobiegnięcie dalszym stratom jakościowym.

Gryzonie, czyli najczęściej myszy i szczury, niszczą największe ilości ziaren. Nie tylko zjadają je, ale również zanieczyszczają swoją sierścią i odchodami. Dodatkowo mogą przenosić różne choroby, a także pasożyty. Walka z nimi jest szczególnie uciążliwa, bo są to szkodniki przebiegłe, unikają kontaktu z człowiekiem i rzadko udaje się złapać je „na gorącym uczynku”.

O ich występowaniu świadczą najczęściej odchody oraz zniszczone w bardzo charakterystyczny sposób ziarna. Sposoby walki z gryzoniami są ograniczone. Trudno wskazać jeden skuteczny środek ochrony roślin, który sobie z nimi poradzi. Można stosować popularne trutki w postaci granulatu, ale przede wszystkim nie należy stosować ich w bezpośrednim sąsiedztwie stosów ziarna, aby nie zanieczyścić ich bardzo toksyczną substancją. Dodatkowo, pamiętając o przebiegłości gryzoni, trzeba wiedzieć, że niekoniecznie muszą one zdecydować się na zjedzenie trutki, podczas gdy mają dostęp do świeżego ziarna. Rozwiązaniem problemu ewentualnego zanieczyszczenia mogą być pułapki żywołowne, wciąż jednak nie ma gwarancji, że gryzonie skuszą się na przynętę.

Zwalczanie szkodników magazynowych zbóż to żmudna i uciążliwa praca, która nie zawsze przynosi rezultaty. Nawet skrupulatnie przygotowując przestrzeń na zmagazynowanie plonów, a następnie doglądając ich regularnie i kontrolując, nie można całkowicie wykluczyć pojawienia się insektów lub gryzoni.

Nie oznacza to jednak, że cały trud idzie na marne. Dzięki tym wszystkim zabiegom można zminimalizować ryzyko pojawienia się szkodników, a dzięki stałemu nadzorowi można reagować natychmiast i zdusić problem w zarodku. Niezbędne do tego są odpowiednie środki ochrony roślin.

Stosując je należy jednak bezwzględnie przestrzegać zaleceń producenta – to najlepsza gwarancja tego, że uda się zwalczyć szkodniki magazynowe i nie zanieczyścić plonów.

Zwalczanie szkodników magazynowych zbóż to nie jednorazowe działanie, lecz proces. Najważniejsze jest:

• zaprawianie ziarna
• utrzymanie higieny w magazynie,
• stosowanie sprawdzonych środków ochrony
• kontrola wilgotności i temperatury (poniżej 14% i 15°C),
• reagowanie na pierwsze oznaki infekcji,
• wykorzystywanie pułapek i obserwacji fizycznych.

Niezależnie od tego, czy przechowujesz ziarno w nowoczesnym silosie, czy decydujesz się na tradycyjne magazynowanie zboża w stodole, istotne są stała kontrola warunków i profilaktyka. Warto również sięgać po materiały porównawcze, takie jak zdjęcia szkodników magazynowych zbóż, dostępne na serwisach dedykowanych rolnikom oraz na stronach instytucji rolniczych, takich jak PIORiN.

➝ Najczęściej spotykane robaki w zbożu to: grzyby, gryzonie, owady zbożowe (wołek, trojszyk, mól) i roztocza (rozkruszek zbożowy).

➝ Zastosuj pułapki feromonowe, analizuj próbki, korzystaj z porównawczych zdjęć szkodników magazynowych zbóż.

➝ Usuń resztki, oczyść i osusz pomieszczenie, stosuj środki ochrony w pustym magazynie, opryskuj tylko ziarno w ruchu, monitoruj robaki w zbożu systematycznie.

Źródła i więcej informacji:

• Józef Rusnak, Szkodniki magazynowe w zbożach, Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z s. w Karniowicach, materiały szkoleniowe w formacie PDF, [dostęp: 20.06.2025].
• Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Rejestr środków ochrony roślin, dostęp online:
  https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rejestr-srodkow-ochrony-roslin [dostęp: 20.06.2025].
• Wieści Rolnicze, Szkodniki w magazynach zbóż to realne straty, dostęp online:
  https://wiescirolnicze.pl/szkodniki-w-magazynach-zboz-to-realne-straty/ [dostęp: 20.06.2025].