Choroby ziemniaka. Profilaktyka, ochrona i zwalczanie

Choroby ziemniaka. Profilaktyka, ochrona i zwalczanie

Ziemniak to jeden z podstawowych składników diety Polaków i wielu narodów Europy Środkowej, uprawiany obecnie na skalę towarową przez wyspecjalizowane gospodarstwa rolne.

Polski ziemniak, poddawany częstym kontrolom jakości, świetnie wypada w unijnych testach. Dzięki rozporządzeniu, które weszło w życie 26 kwietnia 2017 roku, eksport ziemniaków do krajów Unii Europejskiej stał się łatwiejszy (treść rozporządzenia), a obostrzenia związane z koniecznością plombowania środków transportu zostały złagodzone. Produkcja rośnie, a prognozy dotyczące handlu w Polsce oraz za granicą są optymistyczne.

Niestety plantacje ziemniaka, podobnie jak uprawy innych roślin, nadal zagrożone są chorobami infekcyjnymi wywoływanymi przez czynniki biotyczne. Alternarioza, rizoktonioza i zaraza ziemniaka to choroby, które mogą prowadzić do znacznych strat w plonach. Co je powoduje, jak rozpoznać pierwsze objawy i jak chronić plantację przed infekcjami?

Choroby ziemniaka – co warto wiedzieć?

• Alternariozę można rozpoznać po brunatnych plamach na liściach, często z charakterystycznymi, koncentrycznymi pierścieniami.
• Zaraza ziemniaka rozwija się szczególnie szybko przy dużej wilgotności i może w krótkim czasie doprowadzić do zniszczenia naci.
• Rizoktonioza atakuje kiełki, łodygi i bulwy. Może powodować nierówne wschody oraz charakterystyczną ospowatość bulw.
• Sadzenie zdrowych sadzeniaków, odpowiedni płodozmian i regularna kontrola plantacji pomagają ograniczyć ryzyko chorób.
• Po zauważeniu niepokojących objawów warto jak najszybciej rozpoznać przyczynę i dobrać odpowiednie działania ochronne.

Spis treści:

• Alternarioza, czyli sucha plamistość liści ziemniaka
• Zaraza ziemniaka, czyli prawdziwa plaga
• Rizoktonioza ziemniaka – objawy i zapobieganie
• FAQ

Alternarioza to jedna z najczęstszych chorób ziemniaka powodowana przez dwa gatunki grzybów z rodzaju Alternaria. Rozwojowi choroby sprzyja wiele różnych czynników m.in., osadzenie plantacji na glebach lekkich i w suchym klimacie ze znikomą ilością przewidywanych opadów. 

Jak rozpoznać alternariozę ziemniaka?

• Objawy choroby można zaobserwować już między 50 a 70 dniem od sadzenia.
• Na liściach pojawiają się owalne czarne plamy w kształcie słoju drewna z żółtą obwódką o średnicy ok. 2 cm.
• Na bulwach dostrzegalne są charakterystyczne suche, brunatne i lekko wgłębione plamy o nieregularnym kształcie. Głębokość przebarwienia to zwykle od 2 do 5 mm.
• Dotknięte chorobą bulwy łatwo gniją podczas przechowywania, a użyte do sadzenia nie kiełkują. 

Do dyspozycji jest kilkanaście fungicydów, które stanowią skuteczną broń przeciwko infekcji. Sugerowane środki grzybobójcze to np. Pyton Consento 450 SC , Banjo 500 SC, Ridoml Gold MZ Pepite 67,8WG, Antracol 70WG.

Alternariozie można również zapobiegać, pamiętając o kilku prostych zasadach:

• sadzeniu zdrowych bulw,
• stosowaniu profilaktycznych zabiegów fugnicydowych
• oraz doborze właściwych odmian, bardziej odpornych na chorobę np. Bryza, Tarpan czy Dalia.

Zaraza ziemniaka to jedna z najgroźniejszych chorób tej uprawy. Może występować na różnych glebach, a jej rozwojowi szczególnie sprzyjają wilgotne warunki. Za jej rozwój odpowiada grzyb Phytophthora infestans., wywołujący wyraźne obniżenie jakości i wielkości plonów. Porażone zarazą ziemniaka rośliny usychają błyskawiczne, bo zaledwie w ciągu kilku dni.

Brak szybkiej reakcji może o nawet 20% -50% obniżyć planowane zbiory, dlatego interwencję w przypadku rozpoznanej zarazy trzeba podjąć jak najszybciej. Jakie są pierwsze objawy zarazy ziemniaka?

Pierwsze objawy choroby, obserwowane zazwyczaj w czerwcu, to niekształtne, wodniste, żółto-brunatne plamy na liściach. Na dolnej stronie liścia pojawia się charakterystyczny biały nalot, a na bulwach występują szare i sine, nieregularne plamy. Miąższ jest suchy i twardy.

W profilaktyce zarazy ziemniaka zaleca się sadzenie zdrowych bulw, unikanie bliskości plantacji ziemniaka i pomidora oraz staranne sortowanie bulw. Po rozpoznaniu infekcji konieczne będzie zastosowanie kilku zabiegów z użyciem fugnicydów wgłębnych a następnie powierzchniowych.

Polecane produkty to: Infinito 687,5 SC, Ridomil Gold, Curzate 60 WG czy Zorvec Entecta.Porażone bulwy należy natychmiast zniszczyć lub głęboko zakopać.

Ochrona plantacji przed chorobami ziemniaka jest koniecznością.

Na straty w wysokości 50% uprawy nie może sobie pozwolić żadne wyspecjalizowane gospodarstwo rolne, czerpiące zyski głównie ze sprzedaży wysokiej jakości plonu. Warto więc zadbać o profilaktykę, a w przypadku porażenia alternariozą, antraknozą lub zarazą ziemniaka podjąć natychmiastową reakcję i działanie w celu ochrony plantacji przed infekcjami grzybiczymi.

Rizoktonioza to choroba wywoływana przez grzyb Rhizoctonia solani, którego stadium płciowe znane jest jako Thanatephorus cucumeris.

Grzyb zakaża kiełki i łodygi ziemniaka, powodując różne objawy w zależności od tego, w jakiej fazie rozwoju została zaatakowana roślina.

Rizoktonioza może objawiać się na kilka sposobów:

• Gnicie kiełków – prowadzi do wypadania całych roślin z łanu.
• Ospowatość bulw – na ziemniakach pojawiają się charakterystyczne ciemne sklerocja.
• Próchnienie podstaw łodyg – powoduje brunatne uszkodzenia łodyg i zakłóca transport składników pokarmowych.
• Opilśń łodygowa – na przyziemnej części łodygi tworzy się białoszary nalot.

Ospowatość bulw jest jedną z postaci choroby występujących na bulwach. Porażone ziemniaki pokryte są ciemnymi sklerocjami, które tworzą się w okresie dojrzewania i pozostają na bulwach niezmienione do wiosny. W latach bardzo wilgotnych ospowatość może prowadzić do pękania bulw.

Próchnienie podstaw łodyg obserwuje się w pełni sezonu wegetacyjnego. Na podstawach łodyg ziemniaka pojawiają się suche, brunatne plamy, przechodzące w uszkodzenia różnej wielkości.

Gdy zmiany obejmą cały obwód łodygi, zakłócają transport asymilatów z liści do bulw, a także składników mineralnych i wody do liści.

Powoduje to różnorodne objawy wtórne, takie jak żółknięcie i lekkie więdnięcie roślin, zwijanie się brzegów liści wierzchołkowych czy tworzenie się tzw. bulwek powietrznych w kątach bocznych dolnych pędów.

Opilśń łodygowa tworzy się w okresach podwyższonej wilgotności powietrza. Na przyziemnej części łodygi pojawia się białoszary nalot złożony ze strzępek i zarodników grzyba. Jest to stadium płciowe patogenu.

Aby opilśń się rozwinęła, przez 4–5 dni musi utrzymywać się bardzo wilgotna pogoda. W latach suchych może się ona wcale nie wytworzyć, pomimo silnego porażenia podziemnych części roślin ziemniaka.

Rizoktoniozie należy przede wszystkim zapobiegać, ponieważ po pojawieniu się choroby możliwości jej zwalczania są ograniczone.

W profilaktyce ważne są:

• Sadzenie zdrowych, wolnych od choroby sadzeniaków.
• Stosowanie przynajmniej czteroletniego płodozmianu.
• Zaprawianie wysadzanych bulw odpowiednio dobranymi preparatami.
• Wybór odmian o podwyższonej odporności, np. Amanda, Belmonda, Labella czy Solana.
• Odpowiednie nawożenie potasem, który wpływa na kondycję roślin i ich odporność na stres.

Wśród środków wymienianych przy zaprawianiu sadzeniaków znajdują się Monceren Pro 258 FS, Moncut 460 FS oraz Amistar 250 SC. Przed zastosowaniem należy sprawdzić aktualną rejestrację i sposób użycia produktu.

➝ Nie jest to zalecane. Bulwy z objawami gnicia, miękkimi plamami lub innymi podejrzanymi zmianami powinny zostać oddzielone od zdrowych ziemniaków. Niektóre patogeny mogą rozprzestrzeniać się podczas przechowywania, szczególnie przy wysokiej wilgotności i uszkodzeniach mechanicznych. Przed umieszczeniem plonu w przechowalni warto dokładnie go przesortować, usunąć uszkodzone bulwy oraz zapewnić odpowiednią wentylację i temperaturę.

➝ Nie. Żółknięcie liści ziemniaka może wynikać z naturalnego starzenia się roślin, niedoborów składników pokarmowych, suszy, nadmiernej wilgotności gleby lub uszkodzeń systemu korzeniowego. Podobne objawy mogą towarzyszyć również infekcjom wirusowym i innym chorobom. Przed zastosowaniem środków ochrony roślin warto sprawdzić rozmieszczenie objawów na plantacji, stan gleby oraz wygląd łodyg i bulw. W przypadkach trudnych do rozpoznania pomocna może być diagnostyka laboratoryjna.

➝ Wielokrotne stosowanie fungicydów zawierających substancje czynne o tym samym mechanizmie działania może sprzyjać rozwojowi odporności patogenów. W rezultacie skuteczność kolejnych zabiegów może stopniowo się zmniejszać. Aby ograniczyć to ryzyko, należy przestrzegać zaleceń dotyczących rotacji grup chemicznych, maksymalnej liczby zabiegów oraz terminów aplikacji. Wybór produktów powinien uwzględniać aktualne zagrożenie, fazę rozwojową ziemniaków i obowiązujące etykiety środków ochrony roślin.