Fuzarioza kolb kukurydzy – co to? Objawy i zwalczanie
Fuzarioza kolb kukurydzy to choroba o złożonej etiologii, która wpływa na plon, jakość ziarna oraz bezpieczeństwo jego wykorzystania. Patogeny z rodzaju Fusarium mogą rozwijać się bezobjawowo, a ich obecność często ujawnia się dopiero w analizie jakościowej.
Fuzarioza kolb kukurydzy – co warto wiedzieć?
- Fuzarioza kolb kukurydzy jest wywoływana przez grzyby Fusarium spp. (m.in. F. graminearum, F. verticillioides, F. temperatum).
- Udział tych patogenów w izolatach ziarna sięga około 39% w badaniach prowadzonych w Polsce.
- Objawy pojawiają się najczęściej w końcowym etapie, a porażenie może długo przebiegać bez widocznych symptomów.
- Porażone ziarno zawiera mykotoksyny (DON, ZEA, fumonizyny), które obniżają jego wartość paszową.
- Stopień porażenia kolb wynosił 1,30–4,35 w skali 6-stopniowej i zależy od warunków środowiskowych.
- Kukurydza typu dent wykazuje większą podatność niż flint (różnice ok. 0,3–0,4 punktu oceny).
- Patogen przemieszcza się w roślinie i może przejść z łodygi do kolby.
Spis treści:
- Czym jest fuzarioza kolb i dlaczego zagraża uprawie kukurydzy?
- Jak rozpoznać objawy fuzariozy na kolbach kukurydzy?
- Jakie warunki sprzyjają rozwojowi fuzariozy kolb?
- Jak skutecznie ograniczać i zwalczać chorobę, jaką jest fuzarioza kolb kukurydzy?
- Dlaczego mykotoksyny będące efektem fuzariozy są tak niebezpieczne?
- Jak przygotować się do ochrony Twojej uprawy kukurydzy?
- FAQ
Czym jest fuzarioza kolb i dlaczego zagraża uprawie kukurydzy
Fuzarioza kolb kukurydzy to choroba grzybowa wywoływana przez patogeny z rodzaju Fusarium, obecne w glebie i resztkach pożniwnych. Najczęściej odpowiadają za nią F. graminearum, F. verticillioides, F. culmorum i F. temperatum.
Fuzarioza kolb powoduje największe straty plonu i jakości ziarna. Infekcja rozpoczyna się w okresie kwitnienia i rozwija podczas nalewania ziarna. Patogeny zasiedlają ziarniaki powierzchniowo i wewnętrznie.
Porażone ziarno traci wartość handlową. Dodatkowym zagrożeniem są mykotoksyny (DON, ZEA, fumonizyny), które ograniczają wykorzystanie paszowe.
Warto wiedzieć!
Patogen może rozwijać się w roślinie i przemieszczać do kolby. Infekcja często przebiega bez widocznych objawów we wczesnych fazach.
Jak rozpoznać objawy fuzariozy na kolbach kukurydzy?
Objawy fuzariozy są widoczne na ziarniakach oraz liściach okrywowych. Porażenie rozwija się wcześniej niż pojawiają się widoczne symptomy, dlatego kolba może wyglądać zdrowo z zewnątrz mimo zaawansowanej infekcji wewnątrz.
Infekcja najczęściej rozpoczyna się od wierzchołka kolby lub miejsc uszkodzeń mechanicznych.
Biały lub różowy nalot grzybni
Najbardziej charakterystyczny objaw stanowi nalot grzybni na ziarniakach. Zobaczysz biały, różowy lub lekko czerwony nalot, zależny od gatunku patogenu.
Zmiany pojawiają się najczęściej:
- na wierzchołku kolby,
- w miejscach uszkodzeń powodowanych przez szkodniki, szczególnie omacnicę prosowiankę,
- przy słabym przyleganiu liści okrywowych.
Nalot początkowo obejmuje niewielką powierzchnię, a w sprzyjających warunkach szybko rozprzestrzenia się na kolejne partie kolby.
Zbrunatnienie i zamieranie ziarniaków
Porażone ziarniaki tracą połysk, brunatnieją i zamierają.
W kolejnych etapach:
- marszczą się,
- stają się kruche,
- mogą pękać lub się rozpadać.
Spada masa i jakość ziarna, a materiał nie spełnia wymagań handlowych ani paszowych.
Uszkodzenia liści okrywowych
Zmiany obejmują również liście okrywające kolbę:
- zlepienie przez grzybnię,
- przebarwienia i nekrozy,
- miejscowe zawilgocenie tkanek.
Ograniczona przewiewność sprzyja dalszemu rozwojowi patogenu.
Ważne!
Widoczna grzybnia oznacza zaawansowany etap choroby. We wcześniejszych fazach kolba może wyglądać zdrowo z zewnątrz, mimo rozwijającego się porażenia wewnątrz.
Jakie warunki sprzyjają rozwojowi fuzariozy kolb?
Rozwój choroby wynika z jednoczesnego działania kilku czynników. Fuzarioza kolb kukurydzy nasila się przy wysokiej wilgotności, obecności źródła infekcji oraz uszkodzeniach kolb.
Najwyższa podatność przypada na okres kwitnienia i nalewania ziarna. W tym czasie Twoja kolba jest najbardziej narażona na porażenie, a skala infekcji wpływa bezpośrednio na jakość plonu.
Pogoda w okresie kwitnienia
Ryzyko fuzariozy wyraźnie wzrasta przy:
- wilgotności powietrza 70–80%,
- częstych opadach i długotrwałym zwilżeniu kolb,
- temperaturze 20–30°C.
Takie warunki sprzyjają szybkiemu kiełkowaniu zarodników i rozwojowi grzybni. Infekcja przebiega bezobjawowo, a symptomy pojawiają się w późniejszych fazach rozwoju ziarna.
Tabela: Warunki środowiskowe a ryzyko porażenia kolb kukurydzy
| Czynnik | Niskie ryzyko | Wysokie ryzyko |
| Wilgotność powietrza | < 60% | > 70–80% |
| Opady | brak / krótkotrwałe | częste, intensywne |
| Temperatura | < 15°C | 20–30°C |
| Zwilżenie kolb | krótkie | długotrwałe (rosa, deszcz) |
| Faza rozwojowa | poza kwitnieniem | kwitnienie i nalewanie ziarna |
Uszkodzenia mechaniczne i szkodniki
Uszkodzenia kolb stanowią bezpośrednią drogę infekcji. Patogen wnika przez miejsca naruszenia tkanek i szybko zasiedla ziarniaki.
Największe znaczenie ma omacnica prosowianka. Larwy uszkadzają łodygi i kolby, tworząc kanały sprzyjające rozwojowi patogenów z rodzaju Fusarium.
Brak ochrony zwiększa liczbę miejsc infekcji, tempo rozwoju choroby oraz poziom skażenia ziarna mykotoksynami.
Obecnie zwalczanie omacnicy opiera się na substancjach takich jak spinosad (SpinTor 240 SC), chlorantraniliprol (Coragen 200 SC), pyretroidy – lambda-cyhalotryna (Karate Zeon 050 SC) czy deltametryna (Decis Expert 100 EC).
Uzupełnieniem są preparaty biologiczne na bazie Bacillus thuringiensis (Lepinox Plus).
Zabieg wykonuj na młode larwy przed ich wgryzieniem w roślinę.
Monokultura i resztki pożniwne
Grzyby zimują w resztkach pożniwnych i stanowią stałe źródło infekcji. Uprawa kukurydzy po kukurydzy oraz brak przyorania resztek zwiększają presję choroby.
Im większa ilość resztek pożniwnych, tym wyższe ryzyko porażenia Twojej kolby.
Jak skutecznie ograniczać i zwalczać chorobę, jaką jest fuzarioza kolb kukurydzy?
Fuzarioza kolb kukurydzy wymaga podejścia wieloetapowego. Skuteczna ochrona opiera się na profilaktyce, ograniczeniu źródeł infekcji oraz działaniach w okresie największej podatności kolb.
Decydujące znaczenie ma okres kwitnienia, gdy kolba staje się miejscem wnikania patogenu.
Poprawna agrotechnika
Działania agrotechniczne ograniczają presję patogenów w glebie i na resztkach roślinnych.
Najważniejsze działania:
- unikanie uprawy kukurydzy po kukurydzy,
- dokładne rozdrabnianie oraz przyorywanie resztek pożniwnych,
- utrzymanie optymalnej obsady roślin,
- racjonalne nawożenie azotowe.
Dobór odpowiednich odmian
Wybór nasion kukurydzy stanowi element profilaktyki Różnice w podatności na fuzariozę wynikają z budowy kolby oraz cech fizjologicznych rośliny.
Ważne!
Badania IHAR wskazują na niższy poziom porażenia form flint (ok. 2,4) w porównaniu do dent (ok. 2,8 w skali porażenia).
Ochrona fungicydowa
Stosowanie środków grzybobójczych ma przede wszystkim charakter zapobiegawczy. Po wystąpieniu infekcji ich skuteczność jest ograniczona.
W ochronie stosuje się mefentriflukonazol (75 g/l), np. Belanty. Substancja działa układowo i ogranicza rozwój patogenów z rodzaju Fusarium w okresie infekcji.
Zabieg wykonuje się w zakresie BBCH 31–69, z najwyższą skutecznością w fazie kwitnienia. Zalecana dawka wynosi 1,25 l/ha.
Uzupełnieniem strategii może być ochrona biologiczna. Trichoderma asperellum stosuje się w trakcie siewu, na dno bruzdy, w dawce 10 kg/ha.
Ograniczenie uszkodzeń kolb poprzez zwalczanie omacnicy prosowianki stanowi istotny element ograniczania fuzariozy kolb kukurydzy.
Dlaczego mykotoksyny będące efektem fuzariozy są tak niebezpieczne?
Fuzarioza kolb kukurydzy to nie tylko strata plonu. Największym zagrożeniem jest skażenie ziarna mykotoksynami produkowanymi przez grzyby z rodzaju Fusarium.
Najczęściej występują:
- deoksyniwalenol (DON),
- zearalenon (ZEA),
- fumonizyny (FB1, FB2).
Toksyny te nie ulegają rozkładowi podczas suszenia ani przechowywania, dlatego pozostają w surowcu paszowym.
Mykotoksyny obniżają jakość paszy i wpływają na zdrowie zwierząt:
- DON ogranicza pobranie paszy i przyrosty,
- ZEA powoduje zaburzenia hormonalne, szczególnie u trzody chlewnej,
- fumonizyny uszkadzają wątrobę i układ nerwowy.
Skażenie ziarna rośnie wraz ze stopniem porażenia kolb. Poziomy DON mogą przekraczać kilka mg/kg, co często uniemożliwia wykorzystanie paszowe.
Ważne!
Widoczne objawy fuzariozy nie odzwierciedlają poziomu skażenia ziarna. Nawet zdrowo wyglądająca kolba może zawierać mykotoksyny. Ocena jakości wymaga analizy laboratoryjnej, nie tylko oceny wizualnej.
Jak przygotować się do ochrony Twojej uprawy kukurydzy?
Uprawa kukurydzy wymaga podejścia systemowego. Fuzarioza kolb kukurydzy nie podlega skutecznemu zwalczaniu po wystąpieniu objawów, dlatego o efekcie decydują działania wykonane przed infekcją.
Podstawą jest ograniczenie źródła patogenu w glebie, prawidłowy płodozmian oraz kontrola omacnicy prosowianki. Szkodnik uszkadza kolby i zwiększa podatność roślin na porażenie. Znaczenie ma również termin zabiegów przypadający na okres kwitnienia.
Środki do ochrony kukurydzy znajdziesz w ofercie Sklepfarmera.pl. Zakres preparatów pozostaje jednak ograniczony ze względu na trudne warunki wykonywania zabiegów w wysokim łanie, krótkie okno aplikacji oraz niewielką liczbę zarejestrowanych substancji czynnych.
Skuteczność ochrony zależy od profilaktyki i trafnego momentu wykonania zabiegu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o fuzariozę kolb kukurydzy
Czy fuzarioza kolb kukurydzy jest widoczna już na etapie ziarna siewnego?
➝ Nie zawsze. Ziarno może być zakażone bez objawów zewnętrznych. Stosuj kwalifikowany materiał siewny oraz odmiany o niższej podatności na fuzariozę.
O ile fuzarioza może obniżyć plon kukurydzy?
➝ Straty zależą od nasilenia choroby i warunków pogodowych. Najczęściej wynoszą 5–30%, a w sprzyjających warunkach mogą przekraczać 50%.
Czy można skarmiać zwierzęta ziarnem z widocznymi objawami fuzariozy?
➝ Nie jest to zalecane. Ziarno może zawierać mykotoksyny, takie jak DON czy ZEA. Poziom DON powyżej 1–2 mg/kg wpływa na pobranie paszy i wyniki produkcyjne.
Jaki jest optymalny termin oprysku na fuzariozę kolb?
➝ Zabieg wykonuje się zapobiegawczo w fazie kwitnienia (BBCH 61–69). Późniejsze wykonanie zabiegu daje ograniczony efekt.
Czy zwalczanie omacnicy prosowianki ogranicza występowanie fuzariozy?
➝ Tak. Uszkodzenia kolb zwiększają ryzyko infekcji, a ograniczenie liczebności szkodnika zmniejsza porażenie i skażenie ziarna mykotoksynami.
Źródła i więcej informacji:
- Bereś P.K., Siekaniec Ł., Kontowski Ł., Instytut Ochrony Roślin – PIB, Występowanie chorób kukurydzy (Zea mays L.) powodowanych przez grzyby na polach prowadzonych w wieloletniej monokulturze w południowo-wschodniej Polsce w latach 2010–2021, dostęp online: https://www.progress.plantprotection.pl/download.php?ma_id=4462 [dostęp 26-03-2026]
- Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Fusarium temperatum – znaczenie i szkodliwość w uprawie kukurydzy, poszukiwanie i charakterystyka źródeł odporności, dostęp online: https://ino.sggw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/11/2023/12/Streszczenie_20160114.pdf [dostęp 26-03-2026]
- Bereś P.K., Instytut Ochrony Roślin – PIB, Choroby grzybowe kukurydzy, dostęp online: https://www.ideporekord.pl/choroby-grzybowe-kukurydzy/ [dostęp 26-03-2026]
- Bereś P.K., Siekaniec Ł., Grzbiela M., „Nowoczesna Uprawa”, Problem z fuzariozami w kukurydzy, nr 8/2021, dostęp online: https://nowoczesnauprawa.pl/problem-z-fuzariozami-w-kukurydzy/ [dostęp 26-03-2026]
- Bereś P.K., Bereś B., Fuzarioza łodyg kukurydzy – choroba niszcząca tkanki łodyg, dostęp online: https://www.dionp.pl/fuzarioza-lodyg-kukurydzy-choroba-niszczaca-tkanki-lodyg/ [dostęp 26-03-2026]
- Czembor E., Matusiak M., Warzecha R., Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – PIB, Poszukiwanie źródeł odporności kukurydzy na fuzariozę kolb i zgorzel podstawy łodyg metodą rodowodową, „Biuletyn IHAR”, nr 269 (2013), dostęp online: https://ojs.ihar.edu.pl/index.php/biul/article/view/978 [dostęp 26-03-2026]
- Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Choroby występujące w uprawie kukurydzy, dostęp online: https://www.wodr.poznan.pl/doradztwo/produkcja-roslinna/choroby-wystepujace-w-uprawie-kukurydzy [dostęp 26-03-2026]
- Daleszyński J., Top Agrar Polska, Kolby przyozdobione różem, dostęp online: https://www.topagrar.pl/articles/kukurydza/kolby-przyozdobione-rozem-2461506 [dostęp 26-03-2026]
- Wit M., Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Fuzarioza kolb kukurydzy, dostęp online: https://sparrow.up.poznan.pl/ptfit2022/sites/default/files/2022-09/Fuzarioza%20kolb%20kukurydzy_M.Wit_.pdf [dostęp 26-03-2026]
- Platforma Sygnalizacji Agrofagów, Program ochrony kukurydzy, dostęp online: https://www.agrofagi.com.pl/plik,2945,kukurydza-pdf.pdf [dostęp 26-03-2026]
- Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wyszukiwarka środków ochrony roślin – zastosowanie, dostęp online: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin---zastosowanie [dostęp 26-03-2026]
