Szkodniki truskawek – jak z nimi walczyć?

Szkodniki truskawek – jak z nimi walczyć?

Każda plantacja truskawek wymaga stałego monitoringu agrofagów. Poznaj objawy, biologię i presję, jaką wywierają szkodniki truskawek oraz sposoby ich zwalczania.

Szkodniki truskawek – co warto wiedzieć?

• Najczęściej występujące szkodniki w truskawkach to pędraki, mszyce, przędziorki, kwieciaki malinowiec oraz nicienie.
• Robaki w truskawkach mogą prowadzić do więdnięcia roślin, uszkodzeń korzeni, liści, pąków kwiatowych i owoców.
• Obecność robaków w truskawkach to konsekwencja braku regularnego monitoringu i nieskutecznych działań zapobiegawczych. W warunkach zaniedbania profilaktyki mogą one łatwo się namnażać i prowadzić do poważnych strat.
• Ochrona upraw wymaga stosowania metod biologicznych, chemicznych oraz zabiegów agrotechnicznych i profilaktyki.

Spis treści:

• Szkodniki truskawek – jak skutecznie zwalczać niechcianych gości?
• Identyfikacja i charakterystyka najpopularniejszych szkodników truskawek
• Skuteczne metody walki ze szkodnikami truskawek
• Zapobieganie inwazjom szkodników – klucz do zdrowych truskawek
• Podsumowanie
• FAQ

Szkodniki stanowią poważne zagrożenie dla upraw truskawek. Obecność pędraków, mszyc czy przędziorków prowadzi do znaczących strat gospodarczych, sięgających nawet kilkudziesięciu procent plonu. Jak podaje dr Beata Meszka z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, w warunkach Polski jednym z głównych problemów pozostaje rosnące znaczenie szkodników systemu korzeniowego oraz wektorów chorób wirusowych.

Tabela: Najważniejsze szkodniki truskawek i ich wpływ na uprawę

Pędraki, czyli larwy chrabąszczy (Melolontha melolontha, Phyllopertha horticola), żerują w glebie i uszkadzają system korzeniowy truskawek. Ich obecność skutkuje więdnięciem i zamieraniem roślin, zwłaszcza w pierwszym roku po posadzeniu, gdy system korzeniowy nie jest jeszcze dobrze rozwinięty.

Charakterystyczne objawy to zahamowanie wzrostu i łatwe wyrywanie roślin z gleby. Pędraki, przemieszczając się wzdłuż rzędów, potrafią zniszczyć od kilku do kilkudziesięciu procent sadzonek. Szczególnie groźne są w rejonach przylegających do lasów, gdzie dorosłe chrabąszcze składają jaja w glebie.

Mszyce (Aphis forbesi, Acyrthosiphon pelargonii) to powszechne szkodniki w truskawkach, żerujące na młodych liściach i ogonkach. Prowadzą do deformacji, zahamowania wzrostu i osłabienia plonowania. Typowe symptomy to zwijanie liści, obecność spadzi i towarzyszących jej mrówek.

Mszyca zielona osiąga 1–1,4 mm, ma kulisty kształt i występuje lokalnie w dużym nasileniu. Większa, dojrzalsza (2,9 mm) mszyca jest owalna, jasnozielona, pozbawiona nalotu i stanowi wektor wirusa SMoV. Jej obecność związana jest często z materiałem szkółkarskim.

Dr hab. Barbara Łabanowska z Instytutu Ogrodnictwa zwraca uwagę na zagrożenie, jakie stwarza mszyca na truskawkach – szczególnie jako wektor wirusów – może mieć długofalowy wpływ na kondycję plantacji i wielkość plonu.

Mrówki (Formica spp., Lasius spp.) same nie szkodzą truskawkom, lecz sprzyjają namnażaniu mszyc, które chronią w zamian za spadź. Tym samym pośrednio przyczyniają się do rozwoju chorób wirusowych.

Ich zwalczanie polega na usuwaniu kolonii mszyc oraz ograniczaniu dostępu do roślin – np. przez stosowanie barier klejowych. W razie potrzeby można zastosować odpowiedni środek na mrówki dostępny w sklepogrodniczy.pl

Niezależnie od metody, istotne jest również utrzymanie porządku na plantacji – usuwanie chwastów, ograniczanie wilgoci i zacienienia, które sprzyjają zakładaniu mrowisk.

Kwieciak malinowiec (Anthonomus rubi) to niewielki chrząszcz, który zimuje w resztkach roślinnych. Wiosną dorosłe osobniki żerują na liściach i składają jaja do pąków kwiatowych, które następnie nadgryzają, powodując ich obumarcie i opadanie. Straty w plonie mogą sięgać nawet 80%. Larwy rozwijają się wewnątrz pąków, a pod koniec czerwca pojawia się nowe pokolenie chrząszczy. Dorosły owad osiąga ok. 4 mm, ma czarne ciało i charakterystyczny ryjek. Kluczowe znaczenie w ograniczaniu szkód ma monitoring i terminowa reakcja.

Zgodnie z podejściem integrowanej ochrony roślin, ekologiczne metody walki z agrofagami powinny stanowić pierwszy wybór – szczególnie w uprawach deserowych i w systemach niskonakładowych.

W przypadku pędraków i opuchlaków skuteczne są biopreparaty oparte na nicieniach entomopatogenicznych. Wprowadzane do gleby w formie zawiesiny nicienie aktywnie penetrują korzenie i infekują larwy owadów, prowadząc do ich śmierci w ciągu 48 godzin. Jak podaje dr hab. Łabanowska, skuteczność takich zabiegów w sprzyjających warunkach termicznych i wilgotnościowych sięga nawet 80%.

Na mszyce i przędziorki można stosować opryski roztworami olejów parafinowych lub preparatami biologicznymi zawierającymi grzyby entomopatogeniczne, np. Lalguard M52 GR ICL (Metarhizium anisopliae). Te mikroorganizmy wykazują działanie infekcyjne i ograniczają populacje bez ryzyka pozostałości chemicznych w owocach.

Warto również korzystać z naparów i wyciągów roślinnych, m.in. z czosnku, pokrzywy, wrotyczu czy rumianku. Regularne stosowanie takich preparatów zwiększa odporność roślin i odstrasza owady ssące i gryzące.

W uprawach przydomowych, gdzie nie stosuje się preparatów chemicznych, dobrze sprawdzają się domowe środki odstraszające. Napar z czosnku (100 g czosnku na 10 l wody) działa odstraszająco na mszyce i przędziorki. Podobne właściwości wykazuje wyciąg z pokrzywy, stosowany dolistnie co 7–10 dni.

W walce z opuchlakami pomocne są pułapki zakopywane w glebie – np. kubki z ziemniakiem, które przyciągają larwy. Codzienne przeglądanie takich pułapek umożliwia ocenę liczebności szkodnika.

Mrówki można odstraszać proszkiem z cynamonu, skórkami cytrusów lub przesuszoną miętą, rozsypaną w miejscach ich aktywności.

W przypadku dużej liczby pędraków lub opuchlaków konieczne może być zastosowanie preparatów interwencyjnych. Opryski biologiczne z użyciem nicieni (np. Larvanem, Entonem) wykonuje się od kwietnia do czerwca oraz od września do października. Ważne jest utrzymanie wilgotnej gleby przez kilka dni po aplikacji. Temperatura gleby powinna wynosić co najmniej 12°C.

W uprawach polowych, przy wysokim nasileniu szkodnika, dopuszczalne jest stosowanie środków chemicznych zawierających acetamipryd (np. Mospilan 20 SP) – oczywiście zgodnie z etykietą MRiRW i zasadami dobrej praktyki rolniczej.

Wybierając środek na pędraki w truskawkach, należy uwzględnić kilka kluczowych aspektów: rodzaj substancji aktywnej, dopuszczenie do stosowania w truskawkach, okres karencji oraz bezpieczeństwo dla organizmów pożytecznych.

Biopreparaty zawierające nicienie (np. Heterorhabditis bacteriophora) są bezpieczne dla środowiska i nie wymagają okresu karencji. Chemiczne środki ochrony powinny być stosowane wyłącznie po przekroczeniu progów szkodliwości i po potwierdzeniu obecności szkodnika na plantacji.

Dr Eduard Guleac wspomina też o takich produktach jak In-Corno czy In-Patata. Co prawda nie mają typowo rejestracji do zwalczania szkodników truskawek, ale skutecznie działają na pędraki – stanowią alternatywny oprysk na pędraki w truskawkach, choć formalnie są to nawozy.

Kwieciak malinowiec powinien być zwalczany w fazie zielonego pąka, zanim samice złożą jaja. Próg szkodliwości to 1–2 chrząszcze na 10 roślin. Opryski należy prowadzić przy bezdeszczowej pogodzie i temperaturze powyżej 12°C.

Do skutecznych substancji aktywnych należą:

• acetamipryd (Mospilan 20 SP),
• lambda-cyhalotryna (Karate Zeon 050 CS),
• deltametryna (Decis Mega 50 EW).

Dr hab. Barbara Łabanowska zaleca wykonywanie zabiegów w godzinach porannych lub wieczornych, z zachowaniem okresu karencji przed planowanym zbiorem owoców.

Skuteczna ochrona plantacji truskawkowych nie może ograniczać się wyłącznie do chemicznego zwalczania szkodników. Jak podkreśla dr Beata Meszka, działania profilaktyczne oraz właściwa agrotechnika to fundament ograniczania presji agrofagów.

Jednym z najważniejszych elementów jest odpowiedni dobór stanowiska. Należy unikać zakładania plantacji po roślinach z tej samej rodziny lub innych podatnych na te same patogeny – w szczególności po ziemniaku, pomidorze, papryce czy ogórkach. Lepszymi przedplonami są zboża, kukurydza, marchew i cebula.

Kolejnym działaniem jest wybór zdrowych, kwalifikowanych sadzonek – wolnych od patogenów i szkodników. Nie należy ich pobierać z niewiadomego źródła ani z mateczników z objawami porażenia.

Istotne znaczenie ma również prawidłowe przygotowanie gleby. Zabiegi takie jak głęboka orka, wapnowanie i nawożenie organiczne zmniejszają ryzyko przetrwania szkodników w glebie. Na stanowiskach o wysokim zagrożeniu warto rozważyć odkażanie gleby (fumigacja, solaryzacja).

Plantacja powinna być prowadzona na podwyższonych zagonach, co poprawia odpływ wody i zmniejsza ryzyko porażenia systemu korzeniowego przez choroby i szkodniki glebowe. Ściółkowanie słomą lub agrowłókniną ogranicza rozwój chwastów oraz kontakt owoców z podłożem, a także utrudnia poruszanie się wielu owadów i roztoczy.

Regularne koszenie i usuwanie porażonych liści po zbiorach to skuteczna metoda ograniczania źródeł infekcji i siedlisk zimowania szkodników. Ważna jest też systematyczna lustracja roślin. Przegląd plantacji raz w tygodniu pozwala wykryć szkodniki we wczesnych fazach ich rozwoju, gdy są one najłatwiejsze do zwalczenia.

Nie bez znaczenia pozostaje również forma i sposób nawadniania. Zgodnie z zaleceniami IO, system nawadniania kropelkowego pozwala uniknąć nadmiernego uwilgotnienia liści i zmniejsza presję wielu agrofagów, w tym przędziorka i grzybów glebowych. Nawadnianie deszczujące powinno być stosowane tylko rano, aby rośliny mogły szybko obeschnąć.

Stosowanie pułapek feromonowych i tablic lepnych umożliwia ocenę liczebności populacji szkodników takich jak kwieciak malinowiec, opuchlaki czy wciornastki. To ważny element strategii prognozowania zagrożeń i podejmowania decyzji o wykonaniu zabiegów interwencyjnych.

Zintegrowane podejście do prowadzenia plantacji truskawkowej, obejmujące działania zapobiegawcze, właściwe praktyki rolnicze i monitorowanie, znacząco obniża konieczność używania chemicznych środków ochrony roślin i zapewnia stabilny, wysoki plon o dobrej jakości handlowej.

Szkodniki w truskawkach – zarówno nadziemne, jak i glebowe – stanowią poważne zagrożenie dla produkcji owoców deserowych i przemysłowych. Pędraki niszczą system korzeniowy, ograniczając pobieranie wody i składników pokarmowych. Mszyce, oprócz uszkadzania tkanek roślinnych, są również wektorami groźnych wirusów. Inne szkodniki, takie jak przędziorek chmielowiec, kwieciak malinowiec czy opuchlaki, przyczyniają się do spadku plonów oraz pogorszenia jakości handlowej owoców.

Jak pokazuje praktyka i wyniki badań instytutów, w tym Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, skuteczne zarządzanie ryzykiem wymaga kompleksowego podejścia. Niezbędne są: systematyczny monitoring plantacji, działania profilaktyczne, wykorzystanie metod biologicznych oraz odpowiedzialne stosowanie chemicznych środków ochrony.

Widoczne gołym okiem robaki na truskawkach to wyraźny sygnał, że ochrona plantacji została zaniedbana już na etapie monitoringu. Brak profilaktyki i niewłaściwy dobór środków ochrony sprzyjają rozwojowi szkodników. Wczesna diagnoza, znajomość biologii patogenów oraz bieżąca obserwacja warunków pogodowych powinny determinować termin i sposób zabiegów. Równie istotne są rotacja substancji czynnych, ograniczanie źródeł infekcji oraz utrzymywanie równowagi biologicznej na plantacji. Dzięki odpowiednio dobranym działaniom można skutecznie zapobiec stratom o charakterze ekonomicznym. To, czy w truskawkach są robaki, zależy więc od właściwego prowadzenia ochrony i monitoringu plantacji.

➝ Do typowych objawów należą więdnięcie roślin, zamieranie pąków, karłowacenie, deformacje liści, pajęczyny na spodniej stronie blaszki oraz obecność spadzi i owadów ssących. W przypadku pędraków rośliny łatwo dają się wyjąć z gleby.

➝ Najlepszy termin to wczesna wiosna (kwiecień–maj) lub jesień (wrzesień–październik), przy wilgotnej glebie i temperaturze minimum 12°C. Aplikacja biopreparatów zawierających nicienie powinna być skorelowana z fazą aktywności larw w glebie.

➝ Należy ograniczyć źródło problemu, czyli mszyce. Warto zastosować bariery mechaniczne, pułapki z przynętami oraz usuwać aktywne mrowiska. Efekty przynosi również wspieranie bioróżnorodności i regularne działania w ramach ochrony integrowanej.

Źródła i więcej informacji:

• Instytut Ogrodnictwa – PIB, opracowanie zbiorowe pod redakcją dr Małgorzaty Tartanus i dr Sylwestra Masnego, Metodyka integrowanej ochrony truskawki, dostęp online: https://www.inhort.pl/files/sor/metodyki_ior/Metodyka_int_ochrony_truskawki_doradcy.pdf [dostęp: 17.06.2025].
• Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Rejestr środków ochrony roślin, dostęp online: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rejestr-srodkow-ochrony-roslin [dostęp: 17.06.2025].

Część informacji i zaleceń oparto również na praktycznej wiedzy i wieloletnim doświadczeniu Eduarda Guleac – Doktora Nauk Rolniczych.